Naqd yordam va talonlar ta’siri o‘rganildi
AQShda ijtimoiy yordam oluvchilarning xatti-harakatlarini o‘rganish bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, moliyaviy yordamning shakli yordam oluvchilarning iste’mol va xarajatlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
National Bureau of Economic Research (NBER) tomonidan o‘tkazilgan tadqiqotda naqd pul ko‘rinishidagi yordam va oziq-ovqat talonlari ta’siri o‘rganildi. 1998–2019-yillarda Janubiy Karolinada Supplemental Security Income (SSI) va SNAP dasturlari tahlil qilindi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, naqd pul yordam olgach, ayrim odamlar "vasvasali tovarlar" – alkogol va narkotik moddalar sotib olishga moyillik ko‘rsatadi. Naqd pul berilgandan keyingi bir hafta ichida shoshilinch tibbiy yordamga murojaatlar soni 20–30% ga oshgan.
Oziq-ovqat talonlari esa bunday salbiy ta’sir ko‘rsatmaydi. Bundan tashqari, naqd pul yordamidan keyin yangi kasalliklarga oid retseptlar olish holatlari ham 20–40% ga oshgani kuzatilgan.
Ammo oziq-ovqat talonlari olganda bunday o‘zgarish kuzatilmagan. Tadqiqotchilar bu farqni insonlarning moliyaviy resurslarni boshqarish qobiliyatiga bog‘lashadi.
Oziq-ovqat talonlari faqat oziq-ovqat xarid qilish uchun mo‘ljallangan bo‘lsa, naqd pul universal resurs sifatida impulsiv xarajatlarga ham sarflanishi mumkin. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, davlat aralash yordam tizimini qo‘llashi, ya’ni naqd pul va talonlar nisbatini ehtiyojmandlarning o‘zini nazorat qilish qobiliyatiga qarab belgilashi samarali bo‘ladi.
Zararli mahsulotlarga yuqori soliqlar qo‘llansa ham, oziq-ovqat talonlari kabi yordam turlari sog‘liqni saqlash tizimiga tushadigan yukni kamaytirishi va ijtimoiy barqarorlikni oshirishi mumkin. Ushbu tadqiqot ijtimoiy yordamning samaradorligini oshirish bo‘yicha muhim dalil sifatida e’tiborga olinadi.
