Xitoy olimlari Somon yo‘lida gipertezkor yulduzlarni aniqladi
Xitoylik astronomlar tomonidan Somon yo‘lidagi gipertezkor yulduzlarni izlash bo‘yicha keng qamrovli tadqiqotlar olib borildi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Ushbu yulduzlar galaktikamizdagi masofalarni aniq o‘lchashda muhim ahamiyatga ega bo‘lgan obyektlardir. Ular muntazam va oson bashorat qilinadigan pulsatsiyalarga ega bo‘lib, kosmik masofa o‘lchov birligi sifatida xizmat qiladi.
Tadqiqot natijalari The Astrophysical Journal ilmiy jurnalida chop etilgan. Gipertezkor yulduzlar o‘ziga xos xususiyatga ega bo‘lib, ular galaktikaning tortishish kuchidan mustaqil harakatlanadi.
Somon yo‘li uchun qochish tezligi taxminan 550 km/soniyani tashkil etadi, ammo gipertezkor yulduzlar tezligi bundan ikki baravar yuqori, ya’ni 1000 km/soniyadan oshadi. Bunday yulduzlarning paydo bo‘lishi ko‘pincha galaktika markazidagi qora tuynuk — Sagittarius A va uning ta’siri bilan bog‘liq.
Pekin universiteti olimlari Xaochju Fu boshchiligida PR Lira sinfidagi yulduzlar orqali gipertezkor obyektlarni izlashni maqsad qilishdi. Ushbu yulduzlar ko‘pincha galaktikaning galo qismi, qalin diski va sharsimon to‘plamlarda joylashgan qari gigant yulduzlarga xosdir.
Ular yorqinlik, pulsatsiya davri va kimyoviy tarkibni o‘rganish orqali masofalarni aniq o‘lchash imkonini beradi. Tadqiqot davomida ikki yirik katalog tahlil qilinib, 165 ta nomzoddan 87 ta eng ishonchli gipertezkor yulduz aniqlangan.
Ulardan yettitasining ko‘ndalang tezligi 800 km/soniyadan oshgan. Ushbu yulduzlarning aksariyati Somon yo‘li markazi va unga yaqin bo‘lgan mitti galaktikalar hududida joylashgani qayd etilgan.
Kelgusida Gaia sun’iy yo‘ldoshi va zamonaviy spektroskopik kuzatuvlar yordamida bunday obyektlarning trayektoriyalari va kelib chiqishi yanada chuqur o‘rganiladi. Ushbu tadqiqotlar galaktika markazining gravitatsion potensialini o‘rganish va qorong‘i materiya taqsimlanishini aniqlashda muhim ahamiyat kasb etadi.
