Eron Yaqin Sharqda kuchli va zaif tomonlarga ega
Eron Yaqin Sharq mintaqasining eng ta’sirli va e’tiborni tortuvchi davlatlaridan biri hisoblanadi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Biroq mamlakatning haqiqiy imkoniyatlari qo‘shni davlatlar bilan solishtirilganda turli xil omillarga bog‘liq bo‘lib, ba’zi sohalarda yetakchilik qilgan holda, boshqa yo‘nalishlarda jiddiy qiyinchiliklarga duch kelmoqda. Yangi tahlillar va statistik ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, Eron o‘zining kuchli va zaif tomonlariga ega bo‘lib, bu holat uning mintaqaviy o‘rni uchun muhim ahamiyat kasb etadi.
Aholi soniga e’tibor qaratadigan bo‘lsak, Eron mintaqadagi eng yirik davlatlardan biri sifatida tanilgan. Mamlakatda taxminan 93 milliondan ortiq kishi istiqomat qiladi va bu ko‘rsatkich ko‘plab qo‘shni davlatlardan sezilarli darajada yuqori.
Garchi aholi sonining ko‘pligi kuchli manba bo‘lsa-da, bu har doim ham farovonlikni anglatmaydi. Aksincha, aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan daromad ko‘rsatkichlari Eronda nisbatan past bo‘lib qolmoqda.
Iqtisodiy jihatdan mamlakatning yalpi ichki mahsuloti taxminan 356 milliard dollarni tashkil etadi. Bu katta raqam bo‘lsa-da, Saudiya Arabistoni va Isroil kabi iqtisodiy jihatdan kuchli davlatlar bilan taqqoslanganda yetarli emasligini ko‘rsatadi.
Aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot ko‘rsatkichi 4000 dollardan biroz yuqori bo‘lib, bu kichik ammo boy davlatlar bilan solishtirganda ishlab chiqarish samaradorligining pastligini bildiradi. Energetika sohasida Eronning o‘rni ancha mustahkam bo‘lib, u neft zaxiralari bo‘yicha dunyoda yetakchilardan biri hisoblanadi.
Mamlakatning umumiy neft zaxiralari 208 milliard barrelga yaqin bo‘lib, kunlik qazib olish hajmi 4,5 million barrel atrofida. Bu ko‘rsatkichlar Eronni Saudiya Arabistonidan keyingi eng muhim o‘yinchiga aylantiradi.
Biroq xalqaro sanksiyalar mamlakat iqtisodiyotiga jiddiy ta’sir ko‘rsatib, neft eksporti va xorijiy investitsiyalarni cheklamoqda. Harbiy salohiyatga kelsak, Eron mintaqadagi eng katta qurolli kuchlardan biriga ega bo‘lib, qariyb 600 mingdan ortiq harbiy xizmatchi mamlakat xavfsizligini ta’minlashda ishtirok etadi.
Bu ko‘rsatkich Saudiya Arabistoni armiyasidan ham yuqori bo‘lsa-da, harbiy byudjet masalasida vaziyat boshqacha. Eron yiliga taxminan 7 milliard dollardan ortiq mablag‘ sarflaydi, bu raqobatchilarga nisbatan ancha kam hisoblanadi.
Isroil esa texnologiyalar va zamonaviy qurol-yarog‘sohasida ilg‘or davlat sifatida tanilgan bo‘lib, harbiy xarajatlar va innovatsiyalar nuqtayi nazaridan ustunlikka ega. Xulosa qilib aytganda, Eron katta aholi, boy resurslar va yirik armiyaga ega bo‘lgan davlat sifatida mintaqada muhim o‘rinni egallaydi, biroq iqtisodiy samaradorlik va xorijiy munosabatlar sohasida yanada rivojlanishga muhtoj.
