Vashington Eron uchun urushni to‘xtatish bo‘yicha o‘n besh bandli reja taklif qildi
Amerika Qo‘shma Shtatlari tomonidan Eronga taqdim etilgan urushni to‘xtatishga qaratilan o‘n besh banddan iborat keng qamrovli reja xalqaro siyosat maydonida katta muhokamalarga sabab bo‘lmoqda. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Xalqaro ma’lumot manbalariga ko‘ra, ushbu hujjatning asosiy qismi Vashingtonning talablaridan iborat bo‘lib, o‘n ikki bandda Amerika tomonining asosiy shartlari aks etgan. Rejaning qolgan uchta bandi esa Tehronga taqdim etilgan ma’lum imtiyozlar va yengilliklardan tashkil topgan.
Taqdim etilgan loyiha doirasida strategik ahamiyatga ega bo‘lgan Hormuz bo‘g‘ozining doimiy ravishda ochiq turishi va xalqaro kemalar uchun erkin harakatlanish hududi sifatida saqlanishi belgilab qo‘yilgan. Shu bilan birga, Eronning ballistik raketalari soni va ularning uchish masofasiga jiddiy cheklovlar qo‘yilishi taklif qilingan.
Bu qurollar faqat mudofaa maqsadlarida ishlatilishi shart qilib belgilangan. Eng muhim talablardan biri esa Eronning yadroviy dasturidan to‘liq voz kechishi hisoblanadi.
Hujjatda uran boyitish jarayonini to‘xtatish, mavjud yuqori darajada boyitilgan zaxiralarni bosqichma-bosqich xalqaro nazoratga topshirish hamda Fordo, Isfaxon va Natanz kabi yirik yadroviy obyektlarni butunlay yopish va demontaj qilish ko‘zda tutilgan. Bundan tashqari, Tehron tomonidan to‘liq shaffoflik ta’minlanishi va mustaqil xalqaro inspeksiyaga yo‘l ochish talab qilingan.
Rejada siyosiy va harbiy yo‘nalishdagi bir qator talablar ham mavjud. Jumladan, Eronning mintaqaviy proksi guruhlar orqali faoliyat yuritish amaliyotidan voz kechishi, ularni moliyalashtirish va qo‘llab-quvvatlashni to‘liq to‘xtatishi shart deb belgilangan.
Shuningdek, Tehron rasman urushni tugatganini e’lon qilishi ham talab qilingan. O‘z navbatida, AQSH tomoni Eronga nisbatan ayrim yengilliklar berishni taklif qilgan.
Xususan, sanksiyalarni bekor qilish, ularni qayta joriy etish mexanizmidan voz kechish hamda Busherdagi obyekt negizida fuqarolik yadro energetikasini rivojlantirishda yordam ko‘rsatish va’dasi berilgan. Biroq, manbalarning ta’kidlashicha, Tehron mazkur rejani qabul qilmagan va uni rad etgan.
Bu holat Yaqin Sharqdagi murakkab geosiyosiy vaziyat yanada keskinlashishi mumkinligini ko‘rsatmoqda. Kuzatuvchilar fikricha, tomonlar o‘rtasidagi kelishmovchiliklar hali uzoq vaqt davom etishi mumkin.
Shu sababli yaqin kunlarda diplomatik muzokaralar yanada faollashishi yoki aksincha, ziddiyatlar kuchayishi ehtimoli yuqori.
