Tramp Yaqin Sharq davlatlarini Eron bilan kelishuvga qo‘shilishga chaqirdi
Amerika Qo‘shma Shtatlari prezidenti Donald Tramp Yaqin Sharq mintaqasidagi siyosiy jarayonlarning kelajagi borasida o‘zining muhim mulohazalarini bayon etdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
U ijtimoiy tarmoqdagi shaxsiy sahifasida yozishicha, agar Eron bilan tinchlik bitimiga erishilsa, Saudiya Arabistoni, Qatar, Pokiston, Turkiya, Misr va Iordaniya kabi davlatlar ham ushbu keng ko‘lamli jarayonlarga bevosita qo‘shilishi lozim. Trampning fikricha, mintaqada uzoq muddatli barqarorlikni ta’minlash uchun faqatgina Vashington va Tehron o‘rtasidagi kelishuvning o‘zi yetarli bo‘lmaydi.
Davlat rahbarining qarashlariga ko‘ra, Yaqin Sharq va butun musulmon olamida kuchli ta’sirga ega bo‘lgan mamlakatlar umumiy diplomatik maydonga jalb qilinishi shart. Bu sa’y-harakatlar siyosiy muloqotni kuchaytirish, iqtisodiy hamkorlikni yangi bosqichga olib chiqish va xavfsizlik masalalarini hal etishda yangi imkoniyatlar eshigini ochishi mumkin.
Bu o‘rinda gap, avvalo, Ibrohim kelishuvlari deb nomlangan tarixiy hujjatlar haqida bormoqda. Ushbu kelishuvlar Isroil va qator musulmon davlatlari o‘rtasida diplomatik aloqalarni o‘rnatish, elchixonalar faoliyatini yo‘lga qo‘yish hamda mintaqaviy hamkorlikni mustahkamlashni maqsad qilgan.
Mazkur hujjatlar Trampning birinchi prezidentlik davrida AQSH vositachiligida imzolangan edi. Prezident Donald Tramp o‘tgan kunlar davomida Saudiya Arabistoni, Birlashgan Arab Amirliklari, Qatar, Pokiston, Turkiya, Misr, Iordaniya va Bahrayn yetakchilari bilan telefon orqali muloqot qilganini ma’lum qildi.
Suhbatlar davomida Ibrohim kelishuvlarini yanada kengaytirish va unga yangi ishtirokchi davlatlarni jalb etish masalalari atroflicha muhokama qilingan. Tramp ushbu kelishuvlarga qo‘shilgan mamlakatlar qisqa vaqt ichida iqtisodiy va ijtimoiy sohalarda sezilarli yutuqlarga erishganini alohida e’tirof etdi.
Uning nazarida, Saudiya Arabistoni va Qatar yangi bosqichda birinchi bo‘lib qo‘shilishi kerak bo‘lgan asosiy davlatlar qatorida turibdi. Ushbu mamlakatlarning mintaqadagi siyosiy va iqtisodiy nufuzi juda baland ekani inobatga olinsa, ularning ishtiroki kelishuvlar ahamiyatini yanada oshirishi shubhasizdir.
Shu bilan birga, Tramp kelajakda Eronning o‘zi ham ushbu kelishuvlarga qo‘shilishi mumkinligi haqida kutilmagan bayonot berdi. Bunday fikr jahon siyosatida katta shov-shuvga sabab bo‘lishi tabiiy hol, chunki Eron va Isroil o‘rtasidagi munosabatlar uzoq yillardan buyon o‘ta keskin va murakkab bo‘lib qolmoqda.
Agar Tehron haqiqatan ham bunday tinchlik jarayoniga yaqinlashsa, bu Yaqin Sharqning geosiyosiy manzarasida tub burilish yasaydi. Biroq hozircha bu faqat ehtimoliy ssenariy sifatida baholanmoqda.
Amaliyotda esa Eronning yadroviy dasturi, mintaqaviy ta’sir doirasi va xavfsizlik kafolatlari kabi masalalar hamon muzokaralarning eng nozik va qiyin nuqtalari bo‘lib qolmoqda. Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, Vashington ma’muriyati mintaqada keng qamrovli va ko‘p tomonlama diplomatik kelishuvlar tizimini shakllantirishga intilmoqda.
Bu jarayonda yetakchi musulmon davlatlarining ishtiroki hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘ladi. Donald Tramp Eron bilan ehtimoliy kelishuv amalga oshgan taqdirda, barcha yirik ishtirokchilarni bir stol atrofida ko‘rishni istamoqda.
Bu esa mintaqada yangi iqtisodiy va siyosiy davr boshlanishidan darak berishi mumkin.
