AQSh va Eron o‘rtasida Shveytsariyada memorandum imzolandi
Jahon siyosiy maydoni hozirgi kunda kutilmagan tarixiy va mintaqaviy geosiyosiy o‘zgarishlarni kuzatymiz. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Bu voqea AQSh va Eron Islom Respublikasi o‘rtasidagi Shveytsariyada imzolangan anglashuv memorandumi bilan namoyish etildi. Nufuzli Bloomberg agentligi va Saudiya Arabistonining «Al-Arabiya» telekanali tomonidan keng jamoatchilikka oshkor qilingan bu hujjat, hujaykalarning deyarli yakuniy va mutlaqo eksklyuziv matnini o‘z ichiga oladi.
Hujjatga ko‘ra, ikki qudratli davlat vakillari 14 iyun kuni ushbu murosaviy to‘xtamga kelishgan. Oq uy kelishuv shartlarini keyingi 48 soat ichida bayon qilish va‘da bergan bo‘lsa-da, rasmiy e‘lon kechiktirilmoqda.
Bloomberg tahririyati ixtiyoriga kelib tushgan bu 14 banddan iborat hujjat, Eronning kelajakdagi iqtisodiy va siyosiy manfaatlarini to‘liq aks etiradi. Ikki tomonlama shartnomaning asosiy bandlari quyidagicha: harbiy va hududiy majburiyatlar, iqtisodiy va moliyaviy imtiyozlar, logistika va dengiz yo‘llari, yadroviy status-kvo va nazorat.
Shartnomada qurolli to‘qnashuvlarni zudlik bilan tugatish, Livan hududida ham harbiy harakatlar tugashini, suverenitetni o‘zaro hurmat qilish, ichki ishlarga aralashmaslik majburiyati qatnashgan. Moliyaviy jihatdan, Eron nefti eksportiga ruxsat, muzlatilgan aktivlarning to‘liq ochilishi, sanksiyalarning bosqichma-bosqich bekor bo‘lishi kabi holatlar kuzatiladi.
Logistika bo‘yicha esa, Eron portlari qamali yechiladi, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi xavfsizligi 30 kunda tekshiriladi, Kemalar qatnovini tiklash rejasi amalga oshiriladi. Yadroviy masalalar muhim o‘rin egallaydi.
AQSh qo‘shinlari mintaqadan chiqariladi, Eron yadro qurolidan mutlaqo voz kechadi, boyitilgan uran taqdiri yakuniy bitimda belgilanadi. Yangi sanksiyalar joriy etilmaydi, BMT Xavfsizlik Kengashi nazorati kuchaytiriladi.
Muzokaralar muddati ko‘rsak, tomonlar ko‘pi bilan 60 kun ichida yakuniy tinchlik shartnomasini imzolash uchun qizg‘in muzokaralar olib borishadi. Har ikki davlat o‘z zimmasiga suvereniteti so‘zsiz hurmat qilish, ichki siyosiy ishlarga hech qanday shaklda aralashmaslik majburiyatini oldinda suradilar.
Bu anglashuv, mintaqaviy barqarorlik va global iqtisodiy barobarlikni yangi bosqichga olib chiqish potentsialiga ega.
