AQSH Oliy sudi Trampning fuqarolik to‘g‘risidagi farmonini bekor qildi
Amerika Qo‘shma Shtatlari Oliy sudi prezident Donald Tramp tomonidan mamlakat hududida tug‘ilgan ayrim toifadagi bolalarga avtomatik ravishda fuqarolik berishni cheklash maqsadida chiqarilgan farmonni qonuniy kuchga ega emas deb topdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Mazkur qarorga ko‘ra, tug‘ilish joyi asosida fuqarolik olish huquqi mamlakat Konstitutsiyasining o‘n to‘rtinchi tuzatishi bilan kafolatlangan va uni prezident farmoni bilan o‘zgartirib bo‘lmaydi. Sudyalar ushbu muhim masalada olti ovozga qarshi uch ovoz bilan amaldagi tartibni saqlab qolishga qaror qildilar.
Donald Tramp 2025-yil yanvar oyida Oq uyga qaytganidan so‘ng darhol fuqarolik masalasiga doir yangi farmonni imzolagan edi. Ushbu hujjatga binoan, agar bolaning onasi AQSHda noqonuniy yoki vaqtincha maqomda yashayotgan bo‘lsa, otasi esa Amerika fuqarosi yoki doimiy rezidenti bo‘lmasa, bunday bolalarga avtomatik ravishda fuqarolik berilmasligi ko‘zda tutilgan edi.
Ya’ni, ota-onasining hech biri Amerika fuqarosi yoki yashil karta sohibi bo‘lmagan taqdirda, mamlakat tuprog‘ida tug‘ilgan go‘dakning fuqaroligi davlat tomonidan tan olinmasligi belgilangan edi. Biroq ushbu tashabbus e’lon qilinishi bilan ko‘plab shtatlar va huquq himoyachilari tomonidan sudga shikoyat qilindi.
Oliy sud a’zolarining aksariyati prezident farmoni asosiy qonunga zid ekanini ta’kidladi. Konstitutsiyaviy normaga muvofiq, Amerika hududida tug‘ilgan va mamlakat qonunlariga bo‘ysunuvchi barcha shaxslar o‘z-o‘zidan fuqarolik huquqiga ega bo‘ladi.
Bu tartib o‘n to‘qqizinchi asr oxiridan buyon o‘zgarmasdan kelmoqda. Sud raisi Jon Roberts ko‘pchilik nomidan yozilgan qarorda 1898-yildagi tarixiy huquqiy yondashuvni o‘z kuchida qoldirdi.
Unga ko‘ra, faqat diplomatlarning farzandlari kabi juda kam sonli istisnolardan tashqari, mamlakatda tug‘ilgan barcha bolalar to‘laqonli fuqarolik huquqini qo‘lga kiritadi. Shu tariqa, Tramp ma’muriyatining eng bahsli va shov-shuvli tashabbuslaridan biri huquqiy jihatdan mag‘lubiyatga uchradi.
Avvalroq quyi sudlar tomonidan ushbu farmonning amal qilishi vaqtincha to‘xtatib qo‘yilgan edi. Endilikda Oliy sudning yakuniy qarori bilan tug‘ilish joyi bo‘yicha fuqarolik olish tamoyili o‘zgarishsiz qoladigan bo‘ldi.
Bu esa AQSHda amal qiluvchi tuproq huquqi tamoyilining mustahkamligini yana bir bor tasdiqladi. Mazkur tamoyilga ko‘ra, bola qayerda tug‘ilgan bo‘lsa, ota-onasining kimligi yoki qaysi davlat fuqarosi ekanidan qat’i nazar, o‘sha yerning fuqaroligini olishga haqli hisoblanadi.
