Koinotdagi yadroviy qurollarni masofadan aniqlashning yangi usuli yaratildi

Koinot kengliklarida yadroviy qurollarni yashirincha joylashtirish ehtimoli bilan bog‘liq xavotirlar jahon hamjamiyati e’tiborida qolmoqda. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

Massachusets texnologiya instituti mutaxassislari sun’iy yo‘ldoshlar ichiga berkitilgan yadroviy qurilmalarni masofadan turib aniqlash imkonini beruvchi yangi texnologiyani taqdim etdi. Mutaxassislarning fikricha, ushbu ishlanma koinotda ommaviy qirg‘in qurollari mavjudligini tekshirishga xizmat qiladigan ilk ochiq va ilmiy asoslangan usul hisoblanadi.

Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, 1967-yilda imzolangan xalqaro shartnoma Yer orbitasiga yadroviy qurollarni joylashtirishni qat’iy taqiqlaydi. Biroq shu vaqtga qadar koinotdagi apparatlarda bunday qurollar bor yoki yo‘qligini ishonchli usullar bilan tekshirishning imkoni bo‘lmagan.

Olim Areg Danagulyan tomonidan taklif etilgan yangi tizim aynan shu muammoni hal etishga qaratilgan. Mazkur datchik tizimi shubha ostidagi sun’iy yo‘ldoshga xavfsiz masofadan yaqinlashib, undan tarqalayotgan radioaktiv zarrachalarni tahlil qiladi.

Olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, maxsus datchik to‘rt kilometr masofadan turib bir hafta davomida kuzatuv olib borsa, yadroviy materiallarni deyarli yuz foiz aniqlik bilan topa oladi. Agar masofa bir kilometrgacha qisqartirilsa yoki bir vaqtning o‘zida bir nechta ixcham qurilmalar qo‘llanilsa, tekshiruv jarayoni bir necha soat ichida yakunlanadi.

Qurilma uran va plutoniy kabi radioaktiv elementlardan ajralib chiqadigan neytronlarni qayd etish tamoyili asosida ishlaydi. Ushbu kashfiyot natijalari nufuzli ilmiy nashrlarda ham e’tirof etilgan.

Koinotda yadroviy portlashlar sodir etish insoniyat uchun mutlaqo yangi hodisa emas. Masalan, o‘tgan asrning oltmishinchi yillarida orbitada o‘tkazilgan kuchli termoyadroviy sinovlar natijasida ko‘plab sun’iy yo‘ldoshlar ishdan chiqqan va atrof-muhitga jiddiy radiatsiya ta’siri kuzatilgan.

Bugungi kunda ham ayrim davlatlarning koinotdagi faolligi xalqaro hamjamiyatda turli shubhalarni uyg‘otmoqda. Xususan, so‘nggi yillarda uchirilgan ayrim apparatlar yadroviy texnologiyalarni sinash uchun xizmat qilishi mumkinligi haqidagi taxminlar tez-tez yangramoqda.

Doktor Danagulyanning tushuntirishicha, ushbu texnologiya hozircha ilmiy asoslangan loyiha bosqichida turibdi. Uni to‘liq amaliy tizimga aylantirish uchun xalqaro tashkilotlar va yirik ilmiy markazlarning ko‘magi zarur bo‘ladi.

Ekspertlarning xulosasiga ko‘ra, agar mazkur usul amaliyotga keng joriy etilsa, u koinotda qurollanish poygasini jilovlash hamda davlatlar o‘rtasidagi o‘zaro ishonchni mustahkamlashda asosiy vositaga aylanishi tayin. Bu esa Yer orbitasining tinchlik va ilm-fan hududi bo‘lib qolishini ta’minlashga xizmat qiladi.