Planariya tanasining istalgan qismini qayta tiklash qobiliyatiga ega
Inson organizmi o‘ziga xos murakkab tuzilishga ega bo‘lsa-da, ayrim jismoniy imkoniyatlar borasida tabiatning boshqa vakillaridan ortda qoladi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Masalan, inson biror barmog‘idan ayrilsa, u qayta o‘sib chiqmaydi. Biroq tabiatda shunday jonzotlar borki, ular tanasining istalgan qismini butunlay qayta tiklash imkoniyatiga ega.
Ana shunday g‘ayritabiiy xususiyatga ega jonzotlardan biri planariya deb ataluvchi yassi qurtdir. Ushbu mayda jonzot biologiya fanida regeneratsiya, ya’ni qayta tiklanish jarayonini o‘rganishda eng muhim obyektlardan biri hisoblanadi.
Planariya tashqi ko‘rinishidan juda sodda va ko‘zga zo‘rg‘a ko‘rinadigan darajada kichik bo‘lishiga qaramay, uning hayotiylik qobiliyati olimlarni hayratga solib kelmoqda. Agar ushbu qurt ikki bo‘lakka bo‘linsa, ma’lum vaqt o‘tgach, har bir bo‘lak mustaqil va to‘laqonli jonzotga aylanadi.
Bosh qismi o‘zi uchun yangi dum, dum qismi esa yangi boshni shakllantiradi. Laboratoriya sharoitida o‘tkazilgan o‘ta murakkab tajribalar davomida planariya tanasi 279 bo‘lakka ajratilgan va hayratlanarlisi shundaki, ularning har biridan alohida yangi qurtlar rivojlanib chiqqan.
Bunday noyob xususiyatning siri planariya tanasidagi neoblastlar deb ataluvchi maxsus hujayralar bilan bog‘liqdir. Neoblastlar o‘z mohiyatiga ko‘ra ildiz hujayralari bo‘lib, ular tanadagi har qanday to‘qima yoki organga aylanish qobiliyatiga ega.
Tana shikastlangan yoki biror qismi kesib tashlangan lahzada ushbu hujayralar darhol harakatga keladi. Ular jadal sur’atda ko‘payishni boshlaydi va yo‘qolgan a’zoni noldan shakllantiradi.
Shu bois planariya nafaqat dumi yoki boshini, balki asab tizimi va barcha ichki a’zolarini ham qayta tiklay oladi. Hozirgi kunda dunyo olimlari planariyaning ushbu xususiyatlarini chuqur o‘rganmoqdalar.
Mazkur tadqiqotlardan ko‘zlangan asosiy maqsad inson tibbiyotida inqilobiy yangiliklar qilishdir. Agar ushbu tiklanish mexanizmi to‘liq tushunib yetilsa, kelajakda inson to‘qimalarini qayta tiklash, shikastlangan hayotiy muhim organlarni davolash va asab tizimi kasalliklarini bartaraf etish imkoniyati tug‘iladi.
Tabiatda millionlab yillar davomida shakllangan ushbu jarayon insoniyat uchun tibbiyotning yangi ufqlari ochilishiga xizmat qilishi mumkin. Planariya esa bu yo‘lda eng muhim tirik manba bo‘lib qolmoqda.
