Tramp Eronning tinchlik kelishuvi haqidagi taklifini rad etdi
Yaqin Sharqdagi geosiyosiy vaziyat AQSH va Eron o‘rtasidagi diplomatik ziddiyatlar sababli yangi bosqichga ko‘tarildi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
AQSH Prezidenti Donald Tramp Eron tomoni ilgari surgan va strategik ahamiyatga ega bo‘lgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozini ochishni ko‘zda tutuvchi tinchlik kelishuvini rasman rad etdi. Oq uy rahbarining ta’kidlashicha, Tehron ma’muriyati hozirgi kunda harbiy va iqtisodiy jihatdan og‘ir vaziyatga tushib qolgani sababli shoshilinch ravishda bitim tuzishga urinmoqda.
Tramp ushbu taklif AQSH manfaatlariga mos kelmasligini va Eron tomoni ayni damda strategik jihatdan mag‘lubiyatga uchrayotganini ochiq bayon qildi. Ushbu diplomatik to‘qnashuvdan avvalroq Eron Tashqi ishlar vazirligi Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi doirasida Vashingtonga maxsus taklif yo‘llagan edi.
Vositachi davlatlar orqali yetkazilgan ushbu tashabbusda Ho‘rmuz bo‘g‘ozini yetti kun ichida to‘liq ochish va mintaqadagi taranglikni yumshatish nazarda tutilgan edi. Biroq Vashingtonning keskin rad javobi nafaqat ikki davlat o‘rtasidagi aloqalarni, balki global neft bozori va mintaqadagi harbiy muvozanat atrofidagi noaniqlikni ham yanada kuchaytirib yubordi.
Diplomatik ziddiyatning asosiy jihatlari AQSH va Eron o‘rtasidagi so‘nggi muzokaralar jarayonida bir nechta muhim holatlar ko‘zga tashlanmoqda. Birinchidan, Donald Tramp Eronning taklifini Vashington shartlariga mutlaqo to‘g‘ri kelmaydigan bitim sifatida baholadi.
Uning fikricha, Eron hukumati xalqaro bosimlar ostida zaiflashgan va shu sababli o‘zi uchun qulayroq shartlarda kelishuvga erishishni ko‘zlamoqda. Oq uy rahbari o‘z bayonotida eronliklar juda yomon holatda yutqazayotganini va bu taklif ularning chorasizligidan dalolat ekanini alohida qayd etdi.
Ikkinchidan, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi masalasi jahon iqtisodiyoti uchun hamon asosiy dastak bo‘lib qolmoqda. Dunyo bo‘ylab tashiladigan neft mahsulotlarining katta qismi aynan shu suv yo‘li orqali o‘tishi sababli, bo‘g‘ozning yopiq qolishi yoki cheklovlar o‘rnatilishi global energetika xavfsizligiga jiddiy tahdid soladi.
Eron ushbu geografik ustunlikdan muzokaralar stolida asosiy ko‘zir sifatida foydalanishga harakat qildi, biroq AQSH ma’muriyati faqatgina bo‘g‘ozni ochish bilan cheklanib qolmoqchi emas. Tomonlarning pozitsiyalari va kutilmalar Vashington ma’muriyati Eron bilan kengroq va qat’iyroq shartlarga asoslangan bitim tuzishni maqsad qilgan.
AQSH tomoni faqatgina dengiz yo‘llari xavfsizligi bilan cheklanib qolmay, Eronning mintaqadagi harbiy faolligi va boshqa strategik masalalarni ham o‘z ichiga oluvchi to‘liq kelishuvni talab qilmoqda. Donald Trampning bitimlarni yaxshi ko‘rishi haqidagi gapi uning kelajakda muzokaralarga tayyorligini anglatsa-da, hozirgi taklif etilgan shartlar uning ma’muriyati uchun kapitulyatsiya darajasidagi talablar kabi qabul qilinmoqda.
Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, Eronning BMT orqali yo‘llagan yetti kunlik taklifi rad etilishi mintaqadagi siyosiy haroratni yana bir necha pog‘onaga ko‘tardi. Hozirda har ikki tomon ham o‘z pozitsiyasida qat’iy turibdi.
Vashington iqtisodiy sanksiyalar va siyosiy bosim orqali Tehronni yanada ko‘proq yon berishga majburlashni ko‘zlayotgan bo‘lsa, Eron tomoni xalqaro hamjamiyat e’tiborini jalb qilish orqali o‘ziga nisbatan qo‘llanilayotgan cheklovlarni yumshatishga intilmoqda. Keyingi voqealar rivoji ushbu diplomatik o‘yinning qaysi yo‘nalishda davom etishini ko‘rsatadi.
