Xitoyda to‘rt qanotli qadimgi yirtqich dinozavr qoldiqlari topildi

Paleontologlar Xitoy hududidan taxminan 120 million yil avval yashagan, o‘ziga xos tuzilishga ega kichik yirtqich dinozavrning yangi turini aniqladilar. Bu haqda One.uz xabar beradi.

Ushbu jonzotning o‘ziga xosligi shundaki, uning nafaqat oldingi a’zolarida, balki orqa oyoqlarida ham uzun patlar mavjud bo‘lgan. Nature Communications ilmiy jurnalida e’lon qilingan tadqiqot natijalariga ko‘ra, topilgan skelet deyarli butun holatda saqlangan bo‘lib, u qadimgi sudralib yuruvchilarning qushlarga aylanish jarayoni haqidagi tasavvurlarni boyitishga xizmat qiladi.

Yangi turga Norellraptor barsboldi deb nom berildi. Bu nom mazkur soha rivojiga ulkan hissa qo‘shgan amerikalik paleontolog Mark Allen Norell hamda uning mo‘g‘ulistonlik hamkasbi Rinchen Barsbold xotirasiga atab qo‘yilgan.

Tadqiqotchilar 2023-yilda Liaoning provinsiyasidan topilgan ushbu qoldiqlarni o‘rganib, dinozavrning bo‘yi atigi 57 santimetr bo‘lganini aniqladilar. Suyak to‘qimalarining mikroskopik tahlili hayvon o‘lgan paytda kamida uch yoshda bo‘lganini va u hali to‘liq voyaga yetib ulgurmaganini ko‘rsatdi.

Mikroraptorlarning o‘ziga xos xususiyatlari Norellraptor barsboldi dromeozavrlar oilasining mikroraptorlar guruhiga mansub hisoblanadi. Bu turdagi jonzotlarning eng muhim belgisi ularning to‘rtala oyog‘ida ham parvoz yoki havoda harakatlanish uchun xizmat qiladigan patlarning borligidir.

Olimlarning fikricha, bunday tuzilish ularga hozirgi uchuvchi olmaxonlar kabi daraxtdan daraxtga havoda sirg‘alib o‘tish imkonini bergan. Ayrim mutaxassislar esa mikroraptorlar shunchaki havoda suzib yurib qolmay, balki mustaqil ravishda faol ucha olgan bo‘lishi mumkinligini ham taxmin qilmoqdalar.

Tashqi ko‘rinishi bilan mashhur arxeopterikslarni eslatuvchi bu dinozavrlar aslida alohida evolyutsion tarmoqqa tegishli. Yangi topilma olimlar uchun juda qadrlidir, chunki unda parvozga moslashish bilan bog‘liq 50 dan ortiq anatomik belgilar aniqlangan.

Ushbu xususiyatlar ham mikroraptorlarda, ham qushlarning qadimgi ajdodlarida mavjud bo‘lsa-da, ularning rivojlanish tartibi turlicha bo‘lgan. Evolyutsiya yo‘lidagi muhim xulosalar Tadqiqot davomida aniqlangan eng muhim ilmiy yangilik shundan iboratki, tabiatda uchish qobiliyati bir necha marta va bir-biridan mustaqil ravishda shakllangan bo‘lishi mumkin.

Ya’ni, mikroraptorlar va qushlarning ajdodlari parvoz qilish mahoratini turli yo‘llar bilan egallaganlar. Bu kashfiyot dinozavrlar dunyosining biz o‘ylagandan ko‘ra ancha murakkab va xilma-xil bo‘lganini yana bir bor isbotlamoqda.

Shu bilan birga, olimlar mazkur topilma ustida izlanishlarni davom ettirib, qadimgi jonzotlarning yashash tarzi va ularning atrof-muhitga moslashish mexanizmlarini yanada chuqurroq o‘rganishni rejalashtirganlar. Liaoning provinsiyasi o‘zining boy paleontologik topilmalari bilan dunyo ilm-fani uchun yangi sahifalarni ochishda davom etmoqda.