Kimyo bo‘yicha Nobel mukofoti sovrindorlari nomi e’lon qilindi

Shvetsiya Qirollik fanlar akademiyasi huzuridagi Nobel qo‘mitasi 2026-yilgi kimyo yo‘nalishi bo‘yicha nufuzli xalqaro mukofot sovrindorlari nomini ma’lum qildi. Bu haqda One.uz xabar beradi.

Joriy yilda ushbu yuksak mukofotga fransiyalik taniqli olim Anri B. Kagan hamda yaponiyalik kimyogar Kenso Soai munosib deb topildi.

Olimlar asimmetrik organik sintez sohasidagi chiziqsiz effektlar va avtokataliz hodisasini kashf etganliklari uchun taqdirlandilar. Ushbu ilmiy yangiliklar zamonaviy kimyo va farmatsevtika sanoatida moddalarni sintez qilish jarayonlarini tubdan o‘zgartirib, yuqori aniqlikdagi molekulyar birikmalar olish imkonini berdi.

Asimmetrik sintez sohasidagi inqilobiy yutuqlar Nobel qo‘mitasining rasmiy xulosasiga ko‘ra, tadqiqotchilarning kashfiyoti organik kimyoda yangi davrni boshlab berdi. Olimlar molekulalarning xirallik xususiyatini, ya’ni ularning ko‘zgudagi aksidek bir-biriga o‘xshash, biroq xossalari turlicha bo‘lgan shakllarini boshqarish usullarini ishlab chiqdilar.

Bu jarayonda chiziqsiz effektlarning aniqlanishi va avtokataliz hodisasining o‘rganilishi kimyoviy reaksiyalarni yanada samarali va tejamkor amalga oshirishga xizmat qiladi. Mazkur ilmiy yutuqning amaliy ahamiyati beqiyosdir.

Ayniqsa, farmatsevtika sohasida dori vositalarini ishlab chiqarishda ushbu uslublardan keng foydalanilmoqda. Ma’lumki, ko‘plab moddalarning bir shakli shifobaxsh bo‘lsa, uning ko‘zgudagi aksi organizm uchun zararli bo‘lishi mumkin.

Kagan va Soai tomonidan taklif etilgan yechimlar nojo‘ya ta’siri kam bo‘lgan, yuqori sifatli va xavfsiz dori-darmonlarni yaratish tizimini takomillashtirdi. Bu esa tibbiyotda yangi avlod preparatlari paydo bo‘lishiga zamin yaratdi.

Mukofot jamg‘armasi va taqdirlash tafsilotlari Nobel haftaligi doirasida e’lon qilingan ushbu qaror ilmiy jamoatchilik tomonidan katta qiziqish bilan kutib olindi. 2026-yilda har bir yo‘nalish bo‘yicha mukofotning moliyaviy jamg‘armasi 12 million shved kronasini tashkil etmoqda.

Ushbu mablag‘, an’anaga ko‘ra, ikki nafar laureat o‘rtasida teng miqdorda taqsimlanadi. Bu yilgi sovrindorlar o‘zlarining ko‘p yillik mashaqqatli izlanishlari va fundamental kashfiyotlari bilan jahon ilm-fani rivojiga ulkan hissa qo‘shdilar.

Eslatib o‘tamiz, Nobel qo‘mitasi avvalroq tibbiyot, fiziologiya va fizika yo‘nalishlaridagi g‘oliblar nomini ham e’lon qilgan edi. Kimyo sohasidagi ushbu taqdirlash marosimi zamonaviy ilm-fanning eng murakkab yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan organik sintez sohasidagi yutuqlarning yuksak e’tirofi bo‘ldi.

Anri Kagan va Kenso Soaining ilmiy merosi kelajakda yangi materiallar va yuqori texnologik mahsulotlar yaratishda asosiy poydevor bo‘lib xizmat qiladi.