BMT: global kambag‘allik 2010 yildan buyon ilk marta o‘sdi
BMTning global kambag‘allik ko‘rsatkichi 2010 yildan buyon ilk bor o‘sdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
BMT Taraqqiyot dasturining 12 oktyabr kuni e’lon qilgan ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘ylab kambag‘allikning turli ko‘rinishlaridan aziyat chekayotgan insonlar soni 1,2 milliardga yetgan. Bu raqam kambag‘allikning qadimiy darajasini oshirganligi va dunyoda ijodiyot va taraqqiyot jihatda jiddiy muammolar mavjudligini ko‘rsatadi.
O‘ta og‘ir kambag‘allikdagi o‘shehda qo‘shilish BMT Taraqqiyot dasturi hamda Oksford universitetining Kambag‘allik va inson taraqqiyoti tashabbusi tadqiqot markazi tomonidan tayyorlangan 2026 hisobotda o‘ta og‘ir sharoitda yashayotganlar soni avvalgi yilga nisbatan 51,5 million kishiga ko‘paygan. Bu o‘shehda qo‘shilish kambag‘allikning qadimiy shaklini emas, balki kuchliroq, ko‘prog‘i hayotiy zaruratlarga ega bo‘lmagan sharoitlarni ifodalaydi.
Ushbu holat odamlarning oziq-ovqat, ta’lim, toza suv va elektr energiyasidan foydalanish imkoniyatini chetlab qo‘yadi. Bolalar o‘ta og‘ir kambag‘allikka ehtiyotlashuvida Hisobotda e’tibor qaratilgan muhim nuqta: o‘ta og‘ir kambag‘allikda yashayotganlarning yarmidan ko‘prog‘ini bolalar tashkil etadi.
Bu holat kelajak neslning fizik va aqlaviy rivojlantirishini xavfli qiladi. Bolalar kambag‘allikning asosi bo‘lib qolishi, dunyo taraqqiyotining eng muhim investitsiyasini — insondan — og‘irlatadi.
Shuning uchun bolalarga maxsus dasturlar va ijtimoiy himoya tizimlarini kuchaytirish zarur. Ma’lumotlar qamrovi va natijalarni baholash Tadqiqotga kiritilgan 108 ta rivojlanayotgan mamlakatning atigi 13 tasidan yangi statistik ma’lumotlar olingan.
Bu ma’lumotlar qamrovining chegaraligi tufayli, ayrim natijalarni talqin qilishda ehtiyotkorlik ko‘rsatiladi. Ma’lumotlar to‘liq emasligi, ba’zi hududlarda haqiqiy holatni aniqlashni qiyinlashtirishi mumkin.
Shuning uchun kelajakdagi tadqiqotlarda ma’lumotlar yig‘ish usullarni yaxshilash lozim. Ijobiy o‘zgarishlar va tajriba Umumiy ko‘rsatkichlar yomonlashganiga qaramay, ayrim mamlakatlarda ijobiy o‘zgarishlar ham kuzatilgan.
So‘nggi 15 yil davomida 33 ta davlat kambag‘allik darajasini ikki barobarga kamaytirishga muvaffaq bo‘lgan. Ular orasida Sahroi Kabirdan janubdagi Afrikaning oltita davlati ham bor.
Kambag‘allikni qisqartirish borasida eng tez natijalarga erishgan mamlakatlar qatorida Xitoy va Vetnam ham qayd etilgan. Ularning tajribasi — siyosatning doimoiyligi, investitsiyalarning ta’lim va sog‘liqni yo‘nalgichlikka yo‘naltirish va ijtimoiy himoya tizimlarining rivojlantirish — dunyoda qo‘llaniladigan model bo‘ladi.
Kambag‘allikka qarshi kurashning ahamiyati Hisobot dunyoda kambag‘allikka qarshi kurash hali ham dolzarb ekanini ko‘rsatmoqda. Millionlab insonlarning oziq-ovqat, ta’lim, toza suv va elektr energiyasidan foydalanish imkoniyatini yaxshilash xalqaro hamjamiyat oldidagi muhim vazifalardan biri bo‘lib qolmoqda.
Bu vazifa faqat finansiy yordam bilan emas, balki adolatli iqtisodiyot tizimlarini yaratish, ta’limga murojaat qilish, energiya va suv resurslarini adoshtash va ijtimoiy himoya tizimlarini kuchaytirish orqali ham erishiladi. Kambag‘allikni yengish — faqat iqtisodiy muammo emas, balki inson huquqlari va adolatning asosiy sharti.
