Xitoy va Singapur olimlari DNK ma’lumotlarini himoyalash texnologiyasini yaratdi

Xitoy va Singapur olimlari axborot texnologiyalari sohasida inqilobiy yangilikka qo‘l urdilar. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

Tyanszin universiteti, Xitoy fanlar akademiyasi hamda Singapurning A-STAR agentligi mutaxassislari DNK asosidagi ma’lumotlar omborining eng zaif nuqtasi bo‘lgan ruxsatsiz nusxa ko‘chirish muammosini bartaraf etishdi. Nature Communications nashrida e’lon qilingan tadqiqot natijalariga ko‘ra, yangi ishlab chiqilgan ZAT-DNA texnologiyasi standart polimeraza zanjirli reaksiyasi orqali ko‘paytirib bo‘lmaydigan noyob molekulalarni yaratishga xizmat qiladi.

Ushbu kashfiyot haqida xalqaro ilmiy nashrlar batafsil ma’lumot berdi. Yangi texnologiya DNKni shunchaki ma’lumot tashuvchi vositadan apparat darajasidagi kimyoviy himoyaga ega murakkab tizimga aylantiradi.

Olimlar tabiiy fermentlarning o‘ziga xos xususiyatlaridan foydalangan holda, raqamli huquqlarni boshqarish tizimining molekulyar ko‘rinishini yaratishga muvaffaq bo‘lishdi. Mazkur usulda DNK tarkibidagi an’anaviy adenin moddasi o‘rniga uning sun’iy shakli bo‘lgan 2-aminoadenin qo‘llaniladi.

Bu modda molekulyar darajada ma’lumotlarning xavfsizligini ta’minlovchi asosiy to‘siq vazifasini o‘taydi. Polimeraza zanjirli reaksiyasi yordamida nusxa olishga urinilganda, fermentlar sun’iy modda bilan tabiiy modda o‘rtasidagi farqni ajrata olmaydi.

Buning natijasida nusxalash jarayonida xatolik yuz beradi va asl ma’lumotlar butunlay yaroqsiz holga keladi. Ma’lumotlarni o‘qish faqat maxsus nanoporali saralash usuli orqali amalga oshirilishi mumkin.

Bunday yondashuv tizimni ruxsatsiz nusxa ko‘chirishdan va begona shaxslarning aralashuvidan to‘liq himoya qiladi. Tadqiqotchilar ushbu texnologiyani maxsus shifrlash tizimi doirasida qo‘llashni taklif qilmoqdalar.

Bunda barcha asosiy ma’lumotlar shifrlangan holda saqlanadi, ularga kirish uchun esa ZAT-DNA ko‘rinishidagi noyob asosiy kalit talab etiladi. Ushbu yechim raqamli san’at asarlari, noyob aktivlar va davlat ahamiyatiga ega bo‘lgan o‘ta maxfiy kodlarni jismoniy darajada himoyalash uchun yangi imkoniyatlar ochadi.

Bu kashfiyot kelajakda kiberxavfsizlik sohasida butunlay yangi davrni boshlab berishi kutilmoqda.