Bugun
Bugungi reyslar jadvali — 21 noyabr
+16°
to‘liq bulutli shamol 1 m/s, sharq
ENRU

Olimlar koinotda o‘ta noyob va qorong‘u gamma chaqnashini aniqladi

Texnologiya
7
Olimlar koinotda o'ta noyob va qorong'u gamma chaqnashini aniqladi
Xalqaro astrofiziklar guruhi Eynshteyn Zondi missiyasi doirasida olingan ma’lumotlarni tahlil qilib, koinotning olis nuqtasida yuz bergan o‘ta noyob gamma nurlanish chaqnashini o‘rganib chiqdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

Mazkur hodisa Yer sayyorasidan taxminan olti yarim milliard parsek masofadagi galaktikada ulkan yulduzning o‘z ichiga qulashi, ya’ni kollapsi natijasida yuzaga kelgan. Olimlar ushbu portlashni qorong‘u gamma chaqnashlari sirasiga kiritishdi.

Buning asosiy sababi shundaki, portlash rentgen va gamma nurlari diapazonida juda kuchli energiya chiqargan bo‘lsa-da, oddiy optik teleskoplar orqali uni kuzatishning deyarli imkoni bo‘lmadi. Otkazilgan tahlillar natijasida ma’lum bo‘lishicha, mazkur galaktikada koinot changining zichligi o‘ta yuqori bo‘lib, u ko‘rinadigan yorug‘likni yuzlab marta susaytirib yuborgan.

Bu holat koinotdagi eng zich chang pardalaridan biri sifatida baholanmoqda. Tadqiqotda ishtirok etgan xalqaro mutaxassislar aniq gamma spektroskopiya usulidan foydalanib, portlashning asl tabiatini tasdiqlashdi.

Eynshteyn Zondi va Chilidagi Gemini South teleskopi yordamida olimlar fanda kam uchraydigan oqim sinishi hodisasini qayd etishga muvaffaq bo‘lishdi. Portlashdan o‘n yetti kun o‘tgach aniqlangan ushbu samara portlashning geometrik tuzilishini aniq hisoblash imkonini berdi.

Ma’lum bo‘lishicha, mazkur hodisa odatdagi chaqnashlardan farqli ravishda o‘n darajadan ortiq kenglikdagi nurlanish konusiga ega bo‘lgan. Bu esa portlashning harakat energiyasi dastlab taxmin qilinganidan ancha yuqori ekanligidan dalolat beradi.

Maxsus kompyuter algoritmlari yordamida o‘tkazilgan modellashtirish ishlari portlashning markaziy manbai, ya’ni yangi tug‘ilgan qora tuynuk yoki kuchli magnit maydoniga ega neytron yulduzi, kollapsdan keyin yana sakkiz soat davomida zarba to‘lqinini energiya bilan to‘yintirib turganini ko‘rsatdi. Ushbu ilmiy kashfiyot yulduzlar hayoti va ularning portlash jarayonlarini tushunishda muhim qadam bo‘lib xizmat qiladi.

Shuningdek, mazkur tadqiqot Eynshteyn Zondi missiyasining hatto eng quyuq chang bulutlari ortida yashiringan kosmik hodisalarni ham aniqlashda qanchalik samarali ekanini yana bir bor isbotladi. Bunday kuzatuvlar koinotning shakllanishi va rivojlanish qonuniyatlarini chuqurroq anglashga yordam beradi.

Nodirbek RazzokovBosh muharrir, muxbir

O‘xshash yangiliklar

Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
ALLTEN MCHJ IT kompaniyasi futbol akademiyalari va sport maktablari uchun Skaut tizimini ishga tushirdi. Tizimda CRM va mobil ilovalar bor: akademiya rahbari to‘lov va qarzni, murabbiy davomatni,
Texnologiya12:29, 04-11-2026
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
O‘zbekistonda global to‘lov tizimi Apple Pay rasmiy ravishda ishga tushirildi va dastlabki kun o‘zining rekord ko‘rsatkichlari bilan eslatib qoldi. Uzum Bank
Texnologiya18:42, 28-10-2026
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Xitoyning eng yirik megapolislaridan biri bo‘lgan Shanxay shahri ko‘chalarida insonsimon robotlar sinovdan o‘tkazila boshlandi. Mazkur innovatsion qurilmalar yo‘l
Texnologiya10:33, 28-10-2026
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda 27 oktyabr kuni foydalanuvchilarga bank kartalarini Apple Pay va Google Pay to‘lov tizimlariga ulash imkoniyati ochildi. Bu o‘zgarish shaxsiy moliyaviy
Texnologiya14:12, 27-10-2026
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyaning Design by Joffrey dizayn studiyasi shaxmat olamida inqilobiy yangilik sifatida baholanayotgan o‘ziga xos loyihani taqdim etdi. Ijodkorlar asrlar davomida
Texnologiya23:54, 26-10-2026
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
AQSH mudofaa korporatsiyasi L3Harris va ma'lumotlar tahlili kompaniyasi Palantir harbiy texnikalarni takomillashtirish uchun sun'iy intellekt texnologiyalarini joriy etish ustida birgalikda ish
Texnologiya12:14, 26-10-2026