Olimlar galaktikalardagi yuz mingdan ortiq molekulyar bulutlarni o‘rgandi
Xalqaro tadqiqotchilar guruhi Jeyms Webb kosmik teleskopi yordamida koinot sirlarini o‘rganishda muhim qadam tashladi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Olimlar bizga yaqin joylashgan oltmish oltita galaktikadagi yulduzlararo muhitning rivojlanish bosqichlarini batafsil tahlil qilib chiqdilar. Ushbu izlanishlar natijasida yuz mingdan ortiq ulkan molekulyar bulutlarni o‘z ichiga olgan tarixiy ma’lumotlar to‘plami shakllantirildi.
Mazkur ilmiy ish gaz bulutlarining hosil bo‘lish jarayonini shunchaki kuzatishdan tashqari, ularning aniq yoshini hisoblash imkonini berganligi bilan alohida ahamiyatga ega. Tadqiqot davomida o‘rta infraqizil nurlarni qayd etuvchi maxsus kamera yordamida murakkab uglevodorod birikmalarining nurlanishi o‘rganildi.
Ushbu usul an’anaviy radio qurilmalar ilg‘ay olmaydigan yashirin gaz hududlarini aniqlashga yordam berdi. To‘plangan statistik ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, kichik hajmdagi bulutlarning shakllanishi uchun yigirma million yil kifoya qiladi.
Biroq o‘ta ulkan va og‘ir tuzilmalarning to‘liq tarkib topishi uchun yuz million yilgacha vaqt talab etilishi ma’lum bo‘ldi. Galaktikalarning ichki harakati yulduzlar paydo bo‘lishida asosiy omil hisoblanadi.
Masalan, spiral shaklidagi tarmoqlarda gaz bosimi yuqori bo‘lgani sababli, bulutlar boshqa hududlarga nisbatan besh-o‘n million yil tezroq shakllanadi. Shu bilan birga, olimlar kutilmagan bir holatni kuzatdilar.
Gazning o‘z og‘irligi ta’sirida siqilishi jarayoniga koinotdagi magnit maydonlari va ichki tartibsiz harakatlar to‘sqinlik qiladi. Ushbu kashfiyot astronomiya fanidagi yulduzlar hosil bo‘lishining past samaradorligi bilan bog‘liq jumboqqa oydinlik kiritadi.
Tadqiqotlarga ko‘ra, molekulyar bulut umumiy massasining atigi bir foizi yulduzlarga aylanadi. Qolgan ulkan qismi esa yosh yulduzlardan chiqadigan kuchli oqimlar va nurlanish ta’sirida koinot bo‘ylab tarqalib ketadi.
Aynan mana shu jarayon galaktikalardagi gaz zaxiralarining butunlay tugab qolmasdan, milliardlab yillar davomida saqlanib qolishini ta’minlaydi.
