Bugun
Bugungi reyslar jadvali — 21 noyabr
+16°
to‘liq bulutli shamol 1 m/s, sharq
ENRU

Fiziklar kvant mexanikasi bo‘yicha qirq yillik nazariyani rad etishdi

Texnologiya
7
Fiziklar kvant mexanikasi bo'yicha qirq yillik nazariyani rad etishdi
Italiyaning Gran-Sasso laboratoriyasida faoliyat yurituvchi XENON xalqaro fiziklar jamoasi kvant mexanikasi asoslarini tekshirish borasida misli ko‘rilmagan natijalarni e’lon qildi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

Dunyodagi eng yuqori sezgirlikka ega bo‘lgan qorong‘u materiya detektori hisoblangan XENONnT qurilmasi yordamida olimlar qariyb qirq yildan ortiq vaqt davomida mavjud bo‘lgan klassik spontan lokalizatsiya modelini tajriba yo‘li bilan rad etishdi. Mazkur tadqiqot natijalari zamonaviy fizika olamida katta shov-shuvga sabab bo‘lmoqda.

Tadqiqotning asosiy maqsadi ilm-fan olamida mashhur bo‘lgan Shryodinger mushugi jumboqini tushuntirib berishdan iborat edi. Kvant mexanikasi qonuniyatlariga ko‘ra, yirik jismlar bir vaqtning o‘zida bir nechta holatda bo‘lishi mumkin, biroq biz kundalik hayotda bunday hodisani kuzatmaymiz.

O‘tgan asrda ilgari surilgan nazariya kvant noaniqligini yo‘q qiluvchi tabiiy mexanizm mavjudligini va u o‘zidan zaif rentgen nurlanishini tarqatishini taxmin qilgan edi. Olimlar aynan mana shu nurlanishni izlashga kirishdilar.

Mutaxassislar qariyb olti tonna suyuq ksenon bilan to‘ldirilgan maxsus kameradan foydalanib, detektorni koinotdagi eng sokin va tashqi ta’sirlardan xoli joyga aylantirishdi. Tadqiqot davomida atomlar ichidagi elektron va protonlarning o‘zaro ta’sirini hisobga oluvchi yangicha yondashuv qo‘llanildi.

Bu usul o‘lchov aniqligini sezilarli darajada oshirish imkonini berdi va kutilgan natijalarni ta’minladi. O‘tkazilgan murakkab tajriba natijalari hech qanday ortiqcha nurlanish mavjud emasligini ko‘rsatdi.

Bu esa o‘nlab yillar davomida ishonib kelingan klassik mexanizmning asossiz ekanini juda yuqori aniqlik darajasi bilan tasdiqladi. Shuningdek, mazkur xulosa kvant dinamikasining sodda modellarini shubha ostiga qo‘ydi va yangi ilmiy izlanishlar uchun yo‘l ochdi.

Ushbu kashfiyot qorong‘u materiya detektorlarini nafaqat sirli kosmik zarralarni, balki fazo va vaqt tuzilishini ham o‘rganuvchi qudratli vositaga aylantirdi. Endilikda fiziklar yanada murakkabroq nazariyalarni, xususan, turli shovqinli va energiya yo‘qolishi bilan bog‘liq modellarni tekshirishga asosiy e’tiborni qaratishmoqda.

Mazkur yangilik koinotning yaralishi va uning ishlash tamoyillarini chuqurroq anglashga yordam beradi.
Nodirbek RazzokovBosh muharrir, muxbir

O‘xshash yangiliklar

Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
ALLTEN MCHJ IT kompaniyasi futbol akademiyalari va sport maktablari uchun Skaut tizimini ishga tushirdi. Tizimda CRM va mobil ilovalar bor: akademiya rahbari to‘lov va qarzni, murabbiy davomatni,
Texnologiya12:29, 04-11-2026
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
O‘zbekistonda global to‘lov tizimi Apple Pay rasmiy ravishda ishga tushirildi va dastlabki kun o‘zining rekord ko‘rsatkichlari bilan eslatib qoldi. Uzum Bank
Texnologiya18:42, 28-10-2026
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Xitoyning eng yirik megapolislaridan biri bo‘lgan Shanxay shahri ko‘chalarida insonsimon robotlar sinovdan o‘tkazila boshlandi. Mazkur innovatsion qurilmalar yo‘l
Texnologiya10:33, 28-10-2026
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda 27 oktyabr kuni foydalanuvchilarga bank kartalarini Apple Pay va Google Pay to‘lov tizimlariga ulash imkoniyati ochildi. Bu o‘zgarish shaxsiy moliyaviy
Texnologiya14:12, 27-10-2026
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyaning Design by Joffrey dizayn studiyasi shaxmat olamida inqilobiy yangilik sifatida baholanayotgan o‘ziga xos loyihani taqdim etdi. Ijodkorlar asrlar davomida
Texnologiya23:54, 26-10-2026
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
AQSH mudofaa korporatsiyasi L3Harris va ma'lumotlar tahlili kompaniyasi Palantir harbiy texnikalarni takomillashtirish uchun sun'iy intellekt texnologiyalarini joriy etish ustida birgalikda ish
Texnologiya12:14, 26-10-2026