Xalqaro olimlar guruhi koinotdagi noyob pulsar modelini yaratdi
Germaniya, Xitoy, Italiya va Kanada davlatlaridan kelgan xalqaro olimlar guruhi koinotdagi o‘ziga xos tizim hisoblangan PSR J1905+0154A ustida yigirma yil davom etgan keng ko‘lamli izlanishlarni yakuniga yetkazdilar. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Tadqiqotchilar mashhur Aresibo rasadxonasi hamda dunyodagi eng yirik radioteleskoplardan biri bo‘lgan FAST qurilmasi orqali olingan ma’lumotlarni bir nuqtaga jamladilar. Natijada mutaxassislar millisekundli pulsar, ya’ni o‘z o‘qi atrofida atigi 3,19 millisekund ichida bir marta to‘liq aylanadigan neytron yulduzining aniq harakat modelini ishlab chiqishga muvaffaq bo‘ldilar.
Mazkur ilmiy yangilik koinot sirlarini anglashda muhim qadam bo‘lib xizmat qiladi. Maks Plank nomidagi Radioastronomiya instituti va Xitoy Fanlar akademiyasi vakillari boshchiligidagi ilmiy guruh ushbu pulsarning NGC 6749 yulduzlar to‘dasiga nisbatan soniyasiga 123 kilometr tezlikda harakatlanayotganini aniqladi.
Bu ko‘rsatkich mazkur yulduzlar to‘plami uchun belgilangan ikkinchi kosmik tezlikdan qariyb o‘n barobar yuqori hisoblanadi. Bunday yuqori tezlik o‘rganilayotgan samoviy jismning to‘da tarkibidan tashqariga otilib chiqib ketayotganini yoki u yerga mutlaqo tasodifan kirib qolganini anglatadi.
Ushbu ma’lumotlar yulduzlar to‘dasining dinamik tuzilishini qayta ko‘rib chiqishga asos bo‘ladi. Tadqiqotning eng muhim bosqichlaridan biri pulsarning hamrohi bo‘lgan geliyli oq mitti yulduzning topilishi bo‘ldi.
Xabbl kosmik teleskopi yordamida aniqlangan ushbu yulduzning massasi Quyosh massasining taxminan 17–19 foiziga tengdir. Olimlar ushbu mitti yulduzning sovish jarayonini chuqur tahlil qilish orqali butun tizimning bundan 400–700 million yil avvalgi faol holatini o‘rganish imkoniga ega bo‘ldilar.
Bu esa o‘tmishdagi koinot jarayonlarini modellashtirishda katta ahamiyatga ega. NGC 6749 yulduzlar to‘dasining siyrakligi, ya’ni zichligining pastligi astrofiziklarga pulsarning magnit maydoni va uning haqiqiy yoshini aniq o‘lchashga yordam berdi.
Hisob-kitoblarga ko‘ra, ushbu samoviy jismning yoshi taxminan 3 milliard yilga teng. Mazkur kashfiyot yulduzlar evolyutsiyasi qonuniyatlarini tahlil qilish hamda past zichlikdagi muhitlarda g‘ayritabiiy juftliklar qanday shakllanishini tushunish uchun fan olamida yangi eshiklarni ochadi.
Olingan natijalar kelajakda koinotning uzoq hududlarini tadqiq etishda poydevor bo‘lib xizmat qiladi.
