Jeyms Webb teleskopi Orion majmuasining shimoliy qismida molekulyar bulutni tasvirladi
Koinot sirlarini o‘rganish borasidagi izlanishlarini davom ettirayotgan Jeyms Webb kosmik teleskopi Yer yuzidan taxminan bir ming ikki yuz sakson yorug‘lik yili uzoqlikda joylashgan Orion majmuasining shimoliy qismidan hayratlanarli tasvirlarni yerga uzatdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Ushbu hudud fan olamida molekulyar bulut nomi bilan tanilgan bo‘lib, u yulduzlarning paydo bo‘lish jarayonini eng mayda tafsilotlarigacha o‘rganish imkonini beradi. Yangi olingan surat qariyb bir yuz ellik yorug‘lik yili masofasiga teng bo‘lgan ulkan hududni qamrab olgan bo‘lib, unda koinot jismlari rivojlanishining barcha bosqichlari aks etgan.
Suratda ilk gaz va chang to‘plamlaridan tortib, allaqachon shakllanib ulgurgan va o‘zidan mustaqil energiya taratayotgan yosh yulduzlargacha ko‘rish mumkin. Bu astronomlar uchun koinotdagi yulduzlar tug‘ilish jarayonlarini kuzatishda noyob imkoniyat hisoblanadi.
Tasvir markazida modda yig‘ayotgan yulduz kurtaklari joylashgan bo‘lib, ular atrofdagi zich gaz qatlamlarini tarqatib yuborgan nisbatan yetuk obyektlar bilan birga namoyon bo‘ladi. Tasvirdagi turli ranglar gaz va chang bulutlarining harorati hamda tarkibi turlicha ekanligidan dalolat beradi.
Jeyms Webb teleskopining yaqin infraqizil nurlarni qayd etuvchi kamerasi yordamida olingan bu ma’lumotlar oddiy optik qurilmalar ko‘ra olmaydigan qatlamlarni ochib berdi. Infraqizil nurlar zich chang pardasini yorib o‘tib, uning ortida yashiringan jarayonlarni aniq ko‘rsatib beradi.
Mutaxassislarning ta’kidlashicha, tasvirdagi ko‘k va yashil tuslar gaz qatlamlarini, qizg‘ish sohalar esa kuchli zarba to‘lqinlarini anglatadi. Bu kabi yuqori aniqlikdagi suratlar koinot evolyutsiyasini tushunishda muhim ahamiyatga ega.
Tasvirdagi eng diqqatga sazovor jihatlardan biri yosh yulduzlarning qutblaridan otilib chiqayotgan ulkan gaz oqimlaridir. Ushbu oqimlar atrofdagi bulutlar bilan yuqori tezlikda to‘qnashib, moddaning qizg‘ish rangda porlashiga sabab bo‘ladigan zarba to‘lqinlarini hosil qiladi.
Aynan mana shu oqimlar astronomlarga eng yosh va chuqur yashiringan obyektlarning joylashgan o‘rnini aniqlashga yordam beradi. Chunki bu obyektlarni boshqa hech qanday usul bilan ko‘rib bo‘lmaydi.
Olimlarning fikricha, ushbu hudud yosh yulduzlar ajratmalarining atrofdagi muhitga ta’sirini o‘rganish uchun o‘ziga xos laboratoriya vazifasini o‘taydi. Tadqiqotchilar ushbu ma’lumotlar orqali sayyoralar shakllanadigan disklarning kimyoviy tarkibi qanday vujudga kelishini va o‘sib borayotgan yulduzlar qanday oziqlanishini tahlil qilishmoqda.
Orion tumanligining nisbatan yaqin joylashgani galaktikamizning boshqa chekkalarida chang ortiga berkingan jarayonlarni batafsil tadqiq etishga mustahkam zamin yaratadi.
