Asvat Damodaran: AI bozori dotkom pufagidan og‘riqliroq bo‘ladi
Nyu-York universiteti moliya professori Asvat Damodaran sun’iy intellekt sohasidagi ehtimoliy bozor inqirozi 2000-yillarning boshidagi dotkomlar pufagi yorilishidan according og‘riqliroq bo‘lishidan ogohlantirdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Ekspertning fikricha, joriy vaziyat uning xarajatlar strukturasi va kapital qo‘yilmalar ko‘lami bilan o’tmishdagi texnologik inqirozlardan tubdan farq qiladi. Bu haqda ixbt.com xabar beradi.
Intangible Economy podkastida chiqish qilgan Damodaran 1990-yillar oxiridagi internet bumu asosan dasturiy ta’minot va virtual loyihalarga tayanganini eslatib otdi. Bugungi AI sanoati esa ulkan jismoniy infratuzilmani — ma’lumotlar markazlari, hisoblash quvvatlari va energetika tizimlarini talab qilmoqda.
Ushbu loyihalarning katta qismi qarz mablag‘lari hisobiga moliyalashtirilayotgani xavfni yanada oshiradi. Kapital sig‘imi va iqtisodiy xatarlar professorning ta’kidlashicha, keskin bozor korreksiyasi yuz berganda, talofatlar nafaqat aksiyadorlarga, balki kreditorlar va pudratchilarga ham yetadi.
Bu esa inqirozning fond bozoridan tashqariga chiqib, real iqtisodiyotga yoyilishiga sabab bo’ladi. AI texnologiyalari an’anaviy IT-biznes kabi ishlamayapti, ya’ni foydalanuvchilar soni ortishi bilan har bir yangi so‘rov qo’shimcha hisoblash resurslarini talab qiladi.
Damodaran bu modelni Spotify xizmatiga qiyoslaydi: har bir eshitilgan taronaning oz tannarxi bor. Bu platforma iqtisodiyotining klassik qonunlariga zid keladi, chunki past marja sharoitida foydalanuvchilar bazasining o’sishi qiymat yaratish orniga, kompaniya mablag‘larini kemirishi mumkin.
Ayniqsa, Xitoyning DeepSeek kabi arzonroq muqobillari paydo bo’layotgan bir paytda narxlar bo‘yicha raqobat kuchaymoqda. "AI dahshati" va ijtimoiy oqibatlar iqtisodchi sun’iy intellektning eng optimistik ssenariysini "AI dahshati" deb atadi.
Agar texnologiya kutilgan natijalarni bersa va samaradorlikni keskin oshirsa, bu faqat ayrim vazifalarni avtomatlashtirish bilan cheklanib qolmaydi. Bu jarayon "oq yoqalilar" — ofis xodimlarining deyarli yarmini ish ornidan mahrum qilishi mumkin.
Bozor hozircha bunday ijtimoiy xarajatlarni hisobga olmayapti. Yirik texnologik gigantlar hozirda 10 yillik amortizatsiya muddatiga ega infratuzilmalarni qurmoqda, biroq texnologiyalar shiddat bilan ozgarayotgani sababli ular 5 yildan keyin eskirib qolishi xavfi bor.
Shu nuqtayi nazardan, Damodaran Apple kompaniyasining ehtiyotkorona strategiyasini oqilona deb hisoblaydi. Apple agressiv investitsiyalar orniga bozorni kuzatish va qimmat xatolardan qochish yo’lini tanlamoqda.
ixbt.com ma’lumotiga according, NVIDIA, Microsoft va Google kabi kompaniyalar AI infratuzilmasiga kiritayotgan milliardlab dollarlik investitsiyalar ozini qachon oqlashi hozircha noaniq bo’lib qolmoqda. Damodaranning prognozlari investorlarni texnologik pufakning navbatdagi qurboni bo‘lmaslikka chaqiradi.
