Asvat Damodaran: AI bozori dotkom pufagidan og'riqliroq bo'ladi
Nyu-York universiteti moliya professori Asvat Damodaran sunʼiy intellekt sohasidagi ehtimoliy bozor inqirozi 2000-yillarning boshidagi dotkomlar pufagi yorilishidan according ogʻriqliroq boʻlishidan ogohlantirdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Ekspertning fikricha, joriy vaziyat uning xarajatlar strukturasi va kapital qoʻyilmalar koʻlami bilan oʼtmishdagi texnologik inqirozlardan tubdan farq qiladi. Bu haqda ixbt.com xabar beradi.
Intangible Economy podkastida chiqish qilgan Damodaran 1990-yillar oxiridagi internet bumu asosan dasturiy taʼminot va virtual loyihalarga tayanganini eslatib otdi. Bugungi AI sanoati esa ulkan jismoniy infratuzilmani — maʼlumotlar markazlari, hisoblash quvvatlari va energetika tizimlarini talab qilmoqda.
Ushbu loyihalarning katta qismi qarz mablagʻlari hisobiga moliyalashtirilayotgani xavfni yanada oshiradi. Kapital sigʻimi va iqtisodiy xatarlar professorning taʼkidlashicha, keskin bozor korreksiyasi yuz berganda, talofatlar nafaqat aksiyadorlarga, balki kreditorlar va pudratchilarga ham yetadi.
Bu esa inqirozning fond bozoridan tashqariga chiqib, real iqtisodiyotga yoyilishiga sabab boʼladi. AI texnologiyalari anʼanaviy IT-biznes kabi ishlamayapti, yaʼni foydalanuvchilar soni ortishi bilan har bir yangi soʻrov qoʼshimcha hisoblash resurslarini talab qiladi.
Damodaran bu modelni Spotify xizmatiga qiyoslaydi: har bir eshitilgan taronaning oz tannarxi bor. Bu platforma iqtisodiyotining klassik qonunlariga zid keladi, chunki past marja sharoitida foydalanuvchilar bazasining oʼsishi qiymat yaratish orniga, kompaniya mablagʻlarini kemirishi mumkin.
Ayniqsa, Xitoyning DeepSeek kabi arzonroq muqobillari paydo boʼlayotgan bir paytda narxlar boʻyicha raqobat kuchaymoqda. "AI dahshati" va ijtimoiy oqibatlar iqtisodchi sunʼiy intellektning eng optimistik ssenariysini "AI dahshati" deb atadi.
Agar texnologiya kutilgan natijalarni bersa va samaradorlikni keskin oshirsa, bu faqat ayrim vazifalarni avtomatlashtirish bilan cheklanib qolmaydi. Bu jarayon "oq yoqalilar" — ofis xodimlarining deyarli yarmini ish ornidan mahrum qilishi mumkin.
Bozor hozircha bunday ijtimoiy xarajatlarni hisobga olmayapti. Yirik texnologik gigantlar hozirda 10 yillik amortizatsiya muddatiga ega infratuzilmalarni qurmoqda, biroq texnologiyalar shiddat bilan ozgarayotgani sababli ular 5 yildan keyin eskirib qolishi xavfi bor.
Shu nuqtayi nazardan, Damodaran Apple kompaniyasining ehtiyotkorona strategiyasini oqilona deb hisoblaydi. Apple agressiv investitsiyalar orniga bozorni kuzatish va qimmat xatolardan qochish yoʼlini tanlamoqda.
ixbt.com maʼlumotiga according, NVIDIA, Microsoft va Google kabi kompaniyalar AI infratuzilmasiga kiritayotgan milliardlab dollarlik investitsiyalar ozini qachon oqlashi hozircha noaniq boʼlib qolmoqda. Damodaranning prognozlari investorlarni texnologik pufakning navbatdagi qurboni boʻlmaslikka chaqiradi.
