Uran yo‘ldoshlarida suv tarkibi kutilmagan natijalar berdi

Olimlar Quyosh tizimining eng sirli sayyoralaridan biri hisoblangan Uranning beshta eng yirik yo‘ldoshida suvning izotopik tarkibini ilk bor aniq o‘lchashga muvaffaq bo‘lishdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

James Webb kosmik teleskopi orqali olingan ma’lumotlar ushbu samoviy jismlarning kelib chiqishi haqidagi an’anaviy tasavvurlarni butunlay o‘zgartirib yuborishi mumkin. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, mazkur yo‘ldoshlardagi suv tarkibi sayyoraning o‘zinikidan keskin farq qiladi.

Bu haqda Ixbt.com xabar beradi. PNAS jurnalida e’lon qilingan tadqiqotda Miranda, Ariel, Titania, Oberon va Umbriel yo‘ldoshlari batafsil o‘rganildi.

Astronomlar ushbu jismlardagi oddiy vodorod va uning og‘ir izotopi bo‘lgan deyteriy nisbatini tahlil qilishdi. Natijalar kutilmagan bo‘lib chiqdi: barcha beshta yo‘ldoshda deyteriy miqdori Uranning o‘zidagiga va unga yaqin joylashgan kometalardagiga qaraganda taxminan besh baravar yuqori ekani aniqlandi.

Eski nazariyalar shubha ostida Ushbu kashfiyot uzoq vaqt davomida hukmronlik qilgan gipotezani shubha ostiga qo‘ymoqda. Ilgari Uranning eng yirik oylari sayyora boshqa yirik kosmik jismlar bilan to‘qnashganidan so‘ng, uning o‘zidan ajralib chiqqan moddalardan hosil bo‘lgan deb hisoblanardi.

Biroq izotopik tarkibdagi bunday katta farq yo‘ldoshlarning ona sayyora bilan umumiy ildizga ega emasligidan dalolat berishi mumkin. Tadqiqotchilarning fikricha, yangi ma’lumotlar ikki xil ssenariyni ko‘zda tutadi.

Birinchisiga ko‘ra, yo‘ldoshlar Uranning hozirgi orbitasidan ancha uzoqda shakllangan va keyinchalik uning gravitatsiyasi tomonidan asirga olingan. Ikkinchi taxmin esa, bu oylar Quyosh tizimining ilk davrlarida Uran tomonidan parchalab tashlangan boshqa yirik jismlarning qoldiqlaridan vujudga kelganini anglatadi.

Eng katta jumboq esa Miranda yo‘ldoshi bilan bog‘liq bo‘lib qolmoqda. Uranga eng yaqin joylashgan ushbu yirik yo‘ldoshning izotopik tarkibi qolgan to‘rtta oydan sezilarli darajada farq qiladi.

Bu Miranda butunlay boshqacha mexanizm asosida shakllangan bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi va olimlar uchun yangi tadqiqot yo‘nalishlarini ochib beradi. Uran tizimining o‘ziga xosligi Uran Quyosh tizimidagi eng g‘ayritabiiy sayyoralardan biri hisoblanadi.

Uning o‘qi 98 darajaga og‘gan bo‘lib, sayyora go‘yo orbitasida yonboshlab aylanadi. Uning yo‘ldoshlari ham noodatiy orbital joylashuvi va o‘ziga xos xususiyatlari bilan ajralib turadi.

James Webb teleskopi yordamida amalga oshirilgan ushbu kashfiyot Uran tizimining shakllanish tarixi biz o‘ylagandan ko‘ra ancha murakkab ekanini isbotlamoqda. Ixbt.com ma’lumotiga ko‘ra, ushbu yangi ma’lumotlar sayyoralar va ularning yo‘ldoshlari evolyutsiyasi modellarini qayta ko‘rib chiqishni talab etadi.

Kelajakda Uran tizimiga maxsus missiyalar yuborilishi ushbu muzli gigant va uning hamrohlari qanday qilib hozirgi ko‘rinishga kelganini aniqlashga yordam berishi kutilmoqda.