NASA kosmik markazlari yuklama ostida qolishi xavfi bilan qarshi oldi

AQSHning eng yirik kosmik markazlari yaqin o‘n yillik oxiriga borib jiddiy yuklama ostida qolishi mumkin. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

NASA inspeksiya boshqarmasining yangi hisobotiga ko‘ra, koinotga uchirilayotgan raketalar sonining keskin ortishi mavjud infratuzilma imkoniyatlarini cheklab qo‘ymoqda. Ushbu holat ham davlat, ham xususiy kosmik dasturlarning amalga oshirilishiga to‘sqinlik qilishi xavfi mavjud.

Bu haqda Ixbt.com xabar beradi. Hujjatda ta’kidlanishicha, Floridadagi Kennedi nomidagi kosmik markaz va Virjiniyadagi Uollops start majmuasi hozirgi rivojlanish sur’atlaridan ortda qolishni boshlagan.

NASA mutaxassislarining prognozlariga ko‘ra, Uollops kosmodromi 2028-yilda, Kennedi markazi esa 2029-yilga kelib o‘zining maksimal o‘tkazuvchanlik quvvatiga yetadi. Bu esa koinotga parvozlarni rejalashtirishda navbatlar va kechikishlar yuzaga kelishini anglatadi.

Parvozlar soni ikki baravaridan ko‘proqqa ortadi. Raqamlarga e’tibor qaratadigan bo‘lsak, Kennedi kosmik markazi tomonidan xizmat ko‘rsatiladigan parvozlar soni 2025-yildagi 109 tadan 2030-yilga borib 268 taga yetishi kutilmoqda.

Uollops majmuasida esa xuddi shu davr mobaynida yillik parvozlar soni 17 tadan 44 taga oshishi bashorat qilinmoqda. Bunday o‘sish sur’ati mavjud texnik ob’ektlar va xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar uchun misli ko‘rilmagan bosimni yuzaga keltiradi.

Asosiy yuklama nafaqat davlat buyurtmalari, balki xususiy sektor hisobiga ham to‘g‘ri kelmoqda. Masalan, Jeff Bezosga tegishli Blue Origin kompaniyasi 2030-yilga borib New Glenn raketasini yiliga 50 martadan ko‘proq uchirishni rejalashtirgan.

2035-yildan keyin esa bu ko‘rsatkichni yiliga 120 tagacha yetkazish maqsad qilingan. Bu kabi ulkan rejalar hozirgi start maydonchalarining imkoniyatlaridan ancha yuqoridir.

Sanoat yetakchilarining xavotirlari Ixbt.com ma’lumotiga ko‘ra, nafaqat NASA, balki SpaceX va United Launch Alliance kabi yetakchi kompaniyalar ham AQSH kosmik infratuzilmasi bunday tezkor o‘sishga tayyor emasligidan bir necha bor ogohlantirgan. Raketalar texnologiyasi shiddat bilan rivojlanayotgan bir paytda, ularni uchirish maydonchalari va yer usti xizmat ko‘rsatish tizimlari o‘tgan asrning texnik imkoniyatlari darajasida qolib ketayotgani soha mutaxassislarini tashvishga solmoqda.

NASA hisobotida inqirozdan chiqishning bir necha yo‘llari ko‘rsatib o‘tilgan. Agentlik ekspertlarining fikricha, vaziyatni o‘nglash uchun quyidagi choralar ko‘rilishi zarur.

Amaldagi kosmodromlarni keng ko‘lamli modernizatsiya qilish. Yangi start maydonchalarini qurish va mavjudlarini kengaytirish.

Xususiy kompaniyalar bilan hamkorlikda infratuzilmani rivojlantirishga investitsiya kiritish. Agar ushbu choralar o‘z vaqtida ko‘rilmasa, AQSHning koinotni tadqiq qilish va tijoriy parvozlar bo‘yicha jahon bozoridagi yetakchiligi xavf ostida qolishi mumkin.

Hozirda kosmik poyga yangi bosqichga chiqqan bir davrda, yer usti infratuzilmasi eng zaif bo‘g‘inga aylanib bormoqda.