Bugun
Bugungi reyslar jadvali — 20 noyabr
+15°
qisman bulutli shamol 4 m/s, janubi-sharq
ENRU

NASA kashfiyotidagi ikki ekzo sayyora shirin paxtga o‘xshash zichlikni qabul qildi

Texnologiya
17
NASA kashfiyotidagi ikki ekzo sayyora shirin paxtga o‘xshash zichlikni qabul qildi
NASA agentligining TESS kosmik teleskopi yordamida olib borilgan tadqiqotlar natijasida fanga ma’lum bo‘lgan eng g‘alati ekzo sayyoralardan ikkitasi aniqlandi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

TOI-791 b va TOI-791 c deb nomlangan ushbu obyektlar o‘zining ulkan hajmi va favqulodda past zichligi bilan olimlarni hayratga solmoqda. Ularning zichligi deyarli shirin paxt bilan teng ekani ma’lum bo‘ldi.

Ushbu noyob sayyoralar Quyoshga o‘xshash TOI-791 yulduzi atrofida aylanadi. Mazkur tizim Yer sayyarasidan taxminan 1113 yorug‘lik yili uzoqlikda joylashgan.

Dastlabki ma’lumotlar tranzit usuli, ya’ni sayyora yulduz diski oldidan o‘tayotganda yorug‘likning pasayishini kuzatish orqali olindi. Keyingi tahlillar esa bu obyektlarning fizik xususiyatlari koinot haqidagi tasavvurlarni o‘zgartirib yuborishini ko‘rsatdi.

NASA Ames tadqiqot markazi ma’lumotlariga ko‘ra, Yupiter hajmidagi bu havo sharlari juda katta, lekin massasi juda kichik. TOI-791 b sayyorasi Yupiter bilan deyarli bir xil o‘lchamga ega, biroq massasi Quyosh tizimidagi eng yirik sayyoraning atigi 3 foizini tashkil etadi.

Ikkinchi obyekt, TOI-791 c, diametri bo‘yicha hatto Yupitardan ham kattaroq, lekin massasi Yupiter massasining bor-yo‘g‘i 5,9 foiziga teng. Bunday ko‘rsatkichlar mazkur sayyoralarni zamonaviy astronomiyadagi eng siyrak obyektlar qatoriga qo‘shadi.

Ushbu obyektlarning mavjudligi sayyoralarning shakllanishi haqidagi mavjud nazariy modellarga zid keladi. Olimlar hozircha qanday qilib bunday kichik massaga ega gaz gigantlari ulkan atmosferani ushlab tura olishi mumkinligini tushuntirishga harakat qilmoqdalar.

Bu kashfiyot koinotdagi gaz gigantlari biz o‘ylagandan ko‘ra xilma-xil bo‘lishi mumkinligini isbotlaydi. Sayyoralarning orbital harakati ham o‘ziga xos.

TOI-791 b o‘z yulduzi atrofini 139 kunda, TOI-791 c esa 232 kunda to‘liq aylanib chiqadi. Bunday uzoq davom etadigan orbitalarni aniqlash murakkab jarayon bo‘lib, uzoq vaqt davomida uzluksiz kuzatuvni talab qiladi.

Tizimning yana bir diqqatga sazovor jihati shundaki, bu ikki gigant bir-biriga kuchli gravitatsion ta’sir o‘tkazadi. Oksford universiteti tadqiqotchisi Jorj Dransfildning ta’kidlashicha, bitta yulduz atrofida bir vaqtning o‘zida ikkita o‘ta yumshoq sayyoraning topilishi noyob hodisadir.

Bu tizim sayyoralarning migratsiyasi va ularning evolyutsiyasini o‘rganish uchun o‘ziga xos laboratoriya vazifasini o‘taydi. Kelajakda ushbu sayyoralarning atmosferasi kimyoviy tarkibini o‘rganish orqali ularning qanday paydo bo‘lgani haqida aniqroq xulosalar chiqarish rejalashtirilgan.

Hozirda olimlar TOI-791 tizimidagi bu g‘aroyib obyektlar orqali gaz gigantlarining barqarorlik chegaralarini qayta ko‘rib chiqmoqdalar. Ushbu kashfiyot nafaqat astronomiya, balki umumiy fizika qonuniyatlarining ekzo sayyoralar muhitida namoyon bo‘lishi borasida yangi savollarni ko‘tarmoqda.

Nodirbek RazzokovBosh muharrir, muxbir

O‘xshash yangiliklar

Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
ALLTEN MCHJ IT kompaniyasi futbol akademiyalari va sport maktablari uchun Skaut tizimini ishga tushirdi. Tizimda CRM va mobil ilovalar bor: akademiya rahbari to‘lov va qarzni, murabbiy davomatni,
Texnologiya12:29, 04-11-2026
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
O‘zbekistonda global to‘lov tizimi Apple Pay rasmiy ravishda ishga tushirildi va dastlabki kun o‘zining rekord ko‘rsatkichlari bilan eslatib qoldi. Uzum Bank
Texnologiya18:42, 28-10-2026
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Xitoyning eng yirik megapolislaridan biri bo‘lgan Shanxay shahri ko‘chalarida insonsimon robotlar sinovdan o‘tkazila boshlandi. Mazkur innovatsion qurilmalar yo‘l
Texnologiya10:33, 28-10-2026
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda 27 oktyabr kuni foydalanuvchilarga bank kartalarini Apple Pay va Google Pay to‘lov tizimlariga ulash imkoniyati ochildi. Bu o‘zgarish shaxsiy moliyaviy
Texnologiya14:12, 27-10-2026
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyaning Design by Joffrey dizayn studiyasi shaxmat olamida inqilobiy yangilik sifatida baholanayotgan o‘ziga xos loyihani taqdim etdi. Ijodkorlar asrlar davomida
Texnologiya23:54, 26-10-2026
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
AQSH mudofaa korporatsiyasi L3Harris va ma'lumotlar tahlili kompaniyasi Palantir harbiy texnikalarni takomillashtirish uchun sun'iy intellekt texnologiyalarini joriy etish ustida birgalikda ish
Texnologiya12:14, 26-10-2026