Euclid teleskopi Somon yo‘li markazining eng batafsil tasvirini yaratdi

Yevropa kosmik agentligi tomonidan koinotga uchirilgan Euclid teleskopi Somon yo‘li galaktikasi markazining shu paytgacha bo‘lgan eng batafsil tasvirini yaratdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

Bor-yo‘g‘i 26 soatlik kuzatuv natijasida olingan ushbu ulkan mozaika 60 milliondan ortiq yulduzlarni o‘z ichiga oladi. Bu kashfiyot nafaqat astronomik surat, balki kelajakda ekzosayyoralarni qidirish uchun asosiy tayanch xaritasi bo‘lib xizmat qiladi.

Euclid teleskopi o‘zining keng qamrovli ko‘rish maydoni tufayli ushbu murakkab vazifani rekord darajadagi qisqa vaqt ichida uddaladi. Taqqoslash uchun, Yerdagi eng kuchli observatoriyalardan biri bo‘lgan Gavayidagi Kek observatoriyasi xuddi shunday chuqurlikdagi tasvirni olishi uchun qariyb 2000 soat vaqt sarflashi kerak bo‘lardi.

Euclid esa bu ishni bir sutkadan sal ko‘proq vaqtda yakunlab, Hubble teleskopidan 270 marta kengroq maydonni bir urinishda qamrab oldi. Olingan tasvir gravitatsion mikrolinzalash usuli orqali yangi sayyoralarni topishda inqilobiy ahamiyatga ega.

Ushbu usul uzoqdagi yulduz nuri oldingi plandagi boshqa bir yulduzning gravitatsiyasi ta’sirida kuchayishiga asoslanadi. Agar oldingi plandagi yulduz atrofida sayyora mavjud bo‘lsa, u yorug‘lik signaliga o‘ziga xos o‘zgarish kiritadi.

Oxirgi 20 yilda topilgan 300 ga yaqin ekzosayyoralarning deyarli barchasi aynan galaktika markazi yo‘nalishida aniqlangan. Parij astrofizika instituti astronomi Jan-Filipp Byolye ta’kidlashicha, bunday kuzatuvlar uchun yulduzlar zich joylashgan maydon zarur.

Euclid tomonidan yaratilgan mozaika allaqachon fanga ma’lum bo‘lgan 51 ta sayyora tizimini o‘z ichiga olgan. Bu xarita NASAning kelajakda ishga tushiriladigan Nancy Grace Roman kosmik teleskopi loyihasi uchun poydevor vazifasini o‘taydi.

Yangi xaritaning muhim jihati shundaki, u yulduzlarning harakatini va ularning boshlang‘ich holatini qayd etib qo‘ydi. Kelajakda Nancy Grace Roman teleskopi mikrolinzalash hodisasini aniqlaganida, olimlar Euclid ma’lumotlariga tayanib, sayyoralarning massasi va ularning tizimdagi o‘rnini aniq hisoblab chiqish imkoniga ega bo‘ladi.

An’anaviy usullardan farqli o‘laroq, mikrolinzalash usuli faqat issiq va yirik sayyoralar bilan cheklanib qolmaydi. U Quyosh tizimidan tashqaridagi sovuq va uzoq orbitalarda aylanuvchi sayyoralarni ham topishga imkon beradi.

Olimlarning taxminicha, Somon yo‘lidagi deyarli har bir yulduz kamida bitta shunday sayyoraga ega bo‘lishi mumkin. Hozirda Euclid ko‘rish maydonida bo‘lgan OGLE-2005-BLG-390Lb kabi sovuq ekzosayyoralar va ikki yulduzli tizimlardagi jismlar haqidagi ma’lumotlar qayta ko‘rib chiqilmoqda.

Loyiha rahbari Valeriya Petterinoning so‘zlariga ko‘ra, teleskop tomonidan olingan yuqori aniqlikdagi tasvirlar vaqt o‘tishi bilan yulduzlar harakati, chang bulutlari tuzilishi va galaktika dinamikasini o‘rganishda beqiyos ahamiyatga ega bo‘ladi.