AQSHda termoyadro energiyasini to‘g‘ridan-to‘g‘ri elektrga aylantirish texnologiyasi yaratildi
Energetika sohasida uzoq kutilgan ulkan qadam tashlandi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Amerika Qo‘shma Shtatlarining Realta Fusion startapi termoyadro reaksiyasi natijasida hosil bo‘lgan energiyani an’anaviy issiqlik bosqichisiz, ya’ni suvni qaynatib bug‘ hosil qilmasdan, to‘g‘ridan-to‘g‘ri elektr tokiga aylantirishga muvaffaq bo‘ldi. Ushbu yangi texnologiya kelajakda elektr energiyasi ishlab chiqarish samaradorligini keskin oshirishi va jahon miqyosidagi energiya inqiroziga butunlay barham berishi kutilmoqda.
Mazkur muhim yangilik haqida nufuzli nashrlar batafsil ma’lumot tarqatdi. Viskonsin shtatida faoliyat yuritayotgan ushbu kompaniya o‘tkazilgan tajriba davomida maxsus qurilma yordamida plazmadan olingan energiya bilan bir nechta lampochkani yoqishga erishdi.
Realta Fusion bunday natijani ochiq namoyish etgan dunyodagi birinchi xususiy kompaniyaga aylandi. Ushbu yutuq termoyadroviy sintez jarayoni nafaqat ulkan issiqlik, balki bevosita elektr manbai bo‘la olishini amalda isbotlab berdi.
Bu esa energetika tarixida yangi sahifa ochilayotganidan dalolat beradi. Hozirgi vaqtda dunyodagi barcha atom va issiqlik elektr stansiyalari deyarli bir xil tamoyil asosida ishlaydi.
Yoqilg‘i yordamida suv isitiladi, hosil bo‘lgan bug‘ bosimi ostida ulkan turbinalar aylanadi va generator elektr toki ishlab chiqaradi. Biroq, bu murakkab jarayonda energiyaning katta qismi isrof bo‘ladi.
Masalan, zamonaviy atom stansiyalarining foydali ish koeffitsiyenti bor-yo‘g‘i o‘ttiz uch foiz atrofida bo‘lsa, Realta Fusion taklif qilayotgan usulda bu ko‘rsatkich to‘qson foizga yetishi mumkin. Kompaniya mutaxassislarining tushuntirishicha, ular termoyadro reaksiyasi natijasida hosil bo‘ladigan zaryadlangan zarrachalar energiyasini to‘g‘ridan-to‘g‘ri tutib olishadi.
Bu jarayon o‘ziga xos elektr charxpalagi kabi ishlaydi. Olingan tokning bir qismi reaktordagi plazmani kerakli haroratda ushlab turish uchun qayta yo‘naltiriladi, asosiy qismi esa iste’molchilarga uzatiladi.
Bunday yondashuv ortiqcha uskunalar va murakkab tizimlardan voz kechish imkonini beradi. Termoyadroviy energetika sohasidagi asosiy muammo shundaki, reaksiyani ushlab turish uchun sarflanadigan energiya ko‘pincha ishlab chiqariladigan energiyadan ko‘p bo‘ladi.
Realta Fusion kompaniyasi qo‘llayotgan to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘zgartirish usuli ushbu to‘siqni yengib o‘tishga yordam beradi. Hisob-kitoblarga ko‘ra, ushbu texnologiya tijoriy stansiyalarning umumiy quvvatini yigirma yoki o‘ttiz foizga oshirish imkonini beradi.
Bu esa elektr energiyasi tannarxini sezilarli darajada pasaytiradi. Shuni ta’kidlash joizki, bu yo‘nalishda boshqa yirik kompaniyalar ham tadqiqotlar olib bormoqda.
Biroq Realta Fusion o‘z natijalarini birinchi bo‘lib ommaga namoyish etgani bois poygada yetakchilikni qo‘lga kiritdi. O‘zbekiston kabi energiya resurslariga ehtiyoji tobora ortib borayotgan davlatlar uchun bunday texnologiyalar kelajakda strategik ahamiyat kasb etishi shubhasizdir.
Agar termoyadroviy sintez sanoat bosqichiga chiqsa, u ekologik toza, cheksiz va xavfsiz energiya manbaiga aylanadi. Hozirda olimlar ushbu muvaffaqiyatni yanada kengroq miqyosda qo‘llash ustida ishlamoqda.
