NASA Boeing kompaniyasining koinot loyihasidagi jiddiy xatolarni tan oldi
AQSH Milliy aeronavtika va koinot boshqarmasi NASA Boeing kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan Starliner kosmik kemasidagi texnik muammolar tizimli boshqaruv xatolari hamda rejalashtirishdagi kamchiliklar oqibati ekanini rasman tan oldi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
NASA Bosh inspektori boshqarmasining yangi hisobotiga koʻra, loyihaning kechikishi va parvoz paytidagi nosozliklar koinot dasturining kelajagiga jiddiy xavf tugʻdirmoqda. Ushbu tahliliy hujjat koinot sanoatidagi eng yirik loyihalardan birining nega inqiroz yoqasiga kelib qolganini batafsil ochib berdi.
Hisobotda qayd etilishicha, NASA va Boeing oʻrtasidagi shartnoma modeli maʼlumotlar almashinuvini sezilarli darajada cheklab qoʻygan. Agentlik mutaxassislari kemaning simulyatsiya sinovlari va xavfsizlik koʻrsatkichlari boʻyicha toʻliq maʼlumotlarga ega boʻlmagan.
Ayniqsa, kema yoki ekipaj yoʻqotilishi mumkin boʻlgan xatarli holatlar boʻyicha maʼlumotlarning yetishmasligi parvozdan oldin tizimli xavflarni toʻgʻri baholashga xalaqit bergan. Bu esa sinov parvozi missiyasi davomida kutilmagan nosozliklar yuzaga kelishiga asosiy zamin yaratgan.
Ekspertlarning fikricha, Boeing oʻzining eski texnologiyalariga ortiqcha ishonch bildirgan va yangi kema qurilmasini tayyorlash muddatlarini real baholay olmagan. Garchi 2021-yildan buyon loyiha har olti oyda yakunlanishi aytib kelingan boʻlsa-da, amalda ilk boshqariladigan parvoz faqat 2024-yilning iyun oyiga kelib amalga oshirildi.
Bunday shoshma-shosharlik va notoʻgʻri rejalashtirish kema tizimlarini sinovdan oʻtkazish sifatiga salbiy taʼsir koʻrsatgan. Starliner kemasining Xalqaro koinot stansiyasiga amalga oshirgan soʻnggi missiyasi davomida dvigatellarda jiddiy nosozliklar kuzatilgan edi.
Natijada kema Yerga ekipajsiz qaytishga majbur boʻldi, astronavtlar esa SpaceX kompaniyasining kemasida qolishdi. NASA hisobotida keltirilishicha, agentlikning tijoriy parvozlar boʻlimida kadrlar qoʻnimsizligi yigirma bir foizga yetgan, bu esa xavfsizlik tahlili va sertifikatlash jarayonlarini sekinlashtirib yuborgan.
Hozirda loyihaning kelajagi boʻyicha bir qator asosiy muammolar saqlanib qolmoqda. Dvigatellarning yoʻnalishni belgilash tizimidagi nosozliklar hali toʻliq bartaraf etilmagan, shuningdek, xizmat koʻrsatish qismidagi elementlarning haddan tashqari qizib ketishi muammosi ham oʻz yechimini topgani yoʻq.
Shu sababli keyingi missiya boshqariladigan holatdan uchuvchisiz rejimga oʻtkazildi. Kemaning muntazam parvozlar uchun yakuniy ruxsatnomasi kamida 2027-yilga surilgan.
Boeing rahbariyati aksariyat muammolarni nazoratga olganini va tuzatish choralari koʻrilayotganini taʼkidlamoqda. Biroq NASA maslahat kengashi kemadagi oʻta muhim nuqsonlar hali ham saqlanib qolayotganidan xavotirda.
Bu holat Boeing uchun nafaqat moliyaviy zarar, balki koinot sanoatidagi obroʻsiga ham jiddiy zarba boʻldi. Vaziyatni murakkablashtirayotgan yana bir omil shundaki, Xalqaro koinot stansiyasidan foydalanish muddati 2030-yilda yakunlanadi.
Agar Starliner loyihasi yaqin yillarda toʻliq quvvat bilan ishga tushmasa, uning amaliy ahamiyati butunlay yoʻqolishi mumkin.
