NASA Boeing kompaniyasining koinot loyihasidagi jiddiy xatolarni tan oldi

AQSH Milliy aeronavtika va koinot boshqarmasi NASA Boeing kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan Starliner kosmik kemasidagi texnik muammolar tizimli boshqaruv xatolari hamda rejalashtirishdagi kamchiliklar oqibati ekanini rasman tan oldi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

NASA Bosh inspektori boshqarmasining yangi hisobotiga ko‘ra, loyihaning kechikishi va parvoz paytidagi nosozliklar koinot dasturining kelajagiga jiddiy xavf tug‘dirmoqda. Ushbu tahliliy hujjat koinot sanoatidagi eng yirik loyihalardan birining nega inqiroz yoqasiga kelib qolganini batafsil ochib berdi.

Hisobotda qayd etilishicha, NASA va Boeing o‘rtasidagi shartnoma modeli ma’lumotlar almashinuvini sezilarli darajada cheklab qo‘ygan. Agentlik mutaxassislari kemaning simulyatsiya sinovlari va xavfsizlik ko‘rsatkichlari bo‘yicha to‘liq ma’lumotlarga ega bo‘lmagan.

Ayniqsa, kema yoki ekipaj yo‘qotilishi mumkin bo‘lgan xatarli holatlar bo‘yicha ma’lumotlarning yetishmasligi parvozdan oldin tizimli xavflarni to‘g‘ri baholashga xalaqit bergan. Bu esa sinov parvozi missiyasi davomida kutilmagan nosozliklar yuzaga kelishiga asosiy zamin yaratgan.

Ekspertlarning fikricha, Boeing o‘zining eski texnologiyalariga ortiqcha ishonch bildirgan va yangi kema qurilmasini tayyorlash muddatlarini real baholay olmagan. Garchi 2021-yildan buyon loyiha har olti oyda yakunlanishi aytib kelingan bo‘lsa-da, amalda ilk boshqariladigan parvoz faqat 2024-yilning iyun oyiga kelib amalga oshirildi.

Bunday shoshma-shosharlik va noto‘g‘ri rejalashtirish kema tizimlarini sinovdan o‘tkazish sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatgan. Starliner kemasining Xalqaro koinot stansiyasiga amalga oshirgan so‘nggi missiyasi davomida dvigatellarda jiddiy nosozliklar kuzatilgan edi.

Natijada kema Yerga ekipajsiz qaytishga majbur bo‘ldi, astronavtlar esa SpaceX kompaniyasining kemasida qolishdi. NASA hisobotida keltirilishicha, agentlikning tijoriy parvozlar bo‘limida kadrlar qo‘nimsizligi yigirma bir foizga yetgan, bu esa xavfsizlik tahlili va sertifikatlash jarayonlarini sekinlashtirib yuborgan.

Hozirda loyihaning kelajagi bo‘yicha bir qator asosiy muammolar saqlanib qolmoqda. Dvigatellarning yo‘nalishni belgilash tizimidagi nosozliklar hali to‘liq bartaraf etilmagan, shuningdek, xizmat ko‘rsatish qismidagi elementlarning haddan tashqari qizib ketishi muammosi ham o‘z yechimini topgani yo‘q.

Shu sababli keyingi missiya boshqariladigan holatdan uchuvchisiz rejimga o‘tkazildi. Kemaning muntazam parvozlar uchun yakuniy ruxsatnomasi kamida 2027-yilga surilgan.

Boeing rahbariyati aksariyat muammolarni nazoratga olganini va tuzatish choralari ko‘rilayotganini ta’kidlamoqda. Biroq NASA maslahat kengashi kemadagi o‘ta muhim nuqsonlar hali ham saqlanib qolayotganidan xavotirda.

Bu holat Boeing uchun nafaqat moliyaviy zarar, balki koinot sanoatidagi obro‘siga ham jiddiy zarba bo‘ldi. Vaziyatni murakkablashtirayotgan yana bir omil shundaki, Xalqaro koinot stansiyasidan foydalanish muddati 2030-yilda yakunlanadi.

Agar Starliner loyihasi yaqin yillarda to‘liq quvvat bilan ishga tushmasa, uning amaliy ahamiyati butunlay yo‘qolishi mumkin.