Yirik texnologik kompaniyalar termoyadroviy energiya manbalarini yaratish ustida ishlamoqda
Sun’iy intellekt texnologiyalarining shiddatli rivojlanishi va ma’lumotlarni qayta ishlash markazlarining elektr energiyasiga bo‘lgan ehtiyoji keskin ortishi natijasida jahonning yirik texnologik korporatsiyalari muqobil energiya manbalarini izlashga majbur bo‘lmoqda. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Hozirgi kunda ushbu yo‘nalishdagi raqobat markazida AQSHning Vashington shtatida joylashgan ikki yirik korxona — Helion Energy va Zap Energy turibdi. Mazkur kompaniyalar o‘n yillar davomida faqat ilmiy nazariya va tajriba bosqichida bo‘lib kelgan termoyadroviy sintez texnologiyasini sanoat darajasiga olib chiqish hamda tijoratlashtirish ustida ish olib bormoqda.
Helion Energy kompaniyasi Microsoft korporatsiyasi bilan kelajakda quriladigan ma’lumotlar markazlarini uzluksiz elektr energiyasi bilan ta’minlash bo‘yicha hamkorlik shartnomasini imzoladi. Rejaga ko‘ra, 2028-yilga qadar dunyodagi birinchi tijoriy termoyadro qurilmasi ishga tushirilishi lozim.
Hozirgi vaqtda ushbu maqsadni amalga oshirish uchun quvvati 50 megavattga teng bo‘lgan Orion stansiyasini barpo etish ishlari jadal olib borilmoqda. Loyihaga jami bir yarim milliard dollar miqdorida sarmoya jalb qilingan bo‘lib, bu sohadagi eng yuqori moliyaviy ko‘rsatkichlardan biri hisoblanadi.
Kompaniyaning texnologik yondashuvi plazmani magnit yordamida siqish usuliga asoslangan. Bunda o‘ta yuqori haroratgacha qizdirilgan plazma soatiga bir yarim million kilometrdan ortiq tezlikka qadar tezlashtiriladi va kuchli magnit maydonlari yordamida siqiladi.
Natijada ajralib chiqqan energiya an’anaviy bug‘ qurilmalarisiz, to‘g‘ridan-to‘g‘ri elektr tokiga aylantirilishi ko‘zda tutilgan. Shuningdek, kompaniya belgilangan qisqa muddatlarda aniq natijaga erishish maqsadida parallel ravishda kichikroq tajriba stendlarini ham sinovdan o‘tkazmoqda.
Shu bilan birga, Zap Energy korxonasi ham o‘zining muqobil yechimini taklif etmoqda. Amerika Qo‘shma Shtatlari Energetika vazirligi tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotgan ushbu loyiha maxsus siqish usulidan foydalanadi.
Bunda plazma kuchli elektr toki yordamida jipslashtirilib, o‘zining magnit maydonini hosil qiladi. Mazkur loyiha hozirgacha 330 million dollar sarmoya to‘plashga muvaffaq bo‘ldi va o‘z faoliyat strategiyasini biroz boshqacha tartibda shakllantirmoqda.
Zap Energy nafaqat termoyadro, balki an’anaviy atom bo‘linishi texnologiyasidan ham foydalanishni maqsad qilgan. Korxona Yaponiya texnologiyalari asosida kichik quvvatli mikro-reaktorlar yaratish orqali oraliq daromad olishni ko‘zlamoqda.
Bu termoyadroviy sintez va yadro bo‘linishi usullarini birlashtirgan dunyodagi birinchi rasmiy loyihadir. Mutaxassislarning fikricha, bunday yondashuv sun’iy intellekt infratuzilmasi uchun zarur bo‘lgan energiya yechimlarini bozorga tezroq chiqarish va moliyaviy xatarlarni kamaytirish imkonini beradi.
Bugungi kunda butun dunyo bo‘ylab ellikdan ortiq kompaniya termoyadroviy energiya ustida tadqiqotlar olib bormoqda. Ular orasida Commonwealth Fusion Systems, Avalanche Energy kabi yirik loyihalar hamda Xitoyning keng ko‘lamli davlat dasturlari mavjud.
Biroq barqaror va tijoriy jihatdan foydali bo‘lgan termoyadroviy energiya ishlab chiqarishga erishish hali ham murakkab muhandislik vazifasi bo‘lib qolmoqda. Ko‘plab ekspertlar hatto ulkan sarmoyalarga qaramay, ushbu texnologiyaning to‘liq o‘zini oqlashi uchun yana ancha vaqt talab etilishini ta’kidlamoqda.
