Olimlar koinotni tadqiq qilishda sun’iy yo‘ldoshlar yorqinligi muammosini hal etdi
Buyuk Britaniyadagi Surrey universiteti olimlari koinotni tadqiq qilishda jiddiy to‘siqqa aylanayotgan sun’iy yo‘ldoshlar yorqinligi muammosini hal qilishning samarali usulini topishdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Tadqiqotchilar Vantablack 310 deb nomlangan o‘ta qora qoplamani sinovdan o‘tkazib, u orbitadagi qurilmalarni yer yuzidagi teleskoplar uchun deyarli ko‘rinmas holga keltirishi mumkinligini isbotlashdi. Bu kashfiyot yaqin yillarda orbitaga chiqarilishi rejalashtirilayotgan millionlab yangi apparatlarning astronomik kuzatuvlarga salbiy ta’sirini keskin kamaytirishi kutilmoqda.
Hozirgi kunda yer orbitasida sun’iy yo‘ldoshlar sonining shiddat bilan ortishi zamonaviy astronomiya uchun eng katta xavflardan biriga aylandi. Mavjud loyihalarga ko‘ra, yaqin kelajakda orbitaga bir million yetti yuz mingdan ortiq apparat chiqarilishi mumkin.
Sun’iy yo‘ldoshlarning metall sirtidan qaytayotgan quyosh nuri teleskoplar tomonidan olingan suratlarda yorqin chiziqlar va chaqnashlarni hosil qiladi. Bu esa uzoq galaktikalar, asteroidlar va o‘ta yangi yulduzlar kabi xira osmon jismlarini aniqlashga xalaqit bermoqda.
Qirollik astronomiya jamiyati jurnalida chop etilgan tadqiqotga ko‘ra, Surrey NanoSystems kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan ushbu maxsus material o‘ziga tushayotgan yorug‘likning atigi ikki foizini qaytaradi. Olimlar laboratoriya sharoitida o‘tkazilgan tajribalar va kompyuter modellashtirish yordamida ushbu qoplama bilan qoplangan sun’iy yo‘ldoshning yerdan qanday ko‘rinishini tahlil qilishdi.
Natijalar shuni ko‘rsatdiki, qurilmaning yorqinligi Xalqaro astronomiya ittifoqi tavsiya etgan eng past darajagacha pasayishi mumkin. Ushbu texnologiyaning yana bir muhim afzalligi shundaki, u qaytgan yorug‘likni barcha yo‘nalishlarga bir tekis tarqatadi.
Bu odatdagi metall sirtlarda kuzatiladigan keskin va yorqin chaqnashlarning oldini oladi. Tadqiqot rahbari Astha Chaturvedi ta’kidlashicha, tungi osmon koinotni o‘rganish uchun eng muhim vosita bo‘lib qolmoqda, biroq uni kuzatish borgan sari qiyinlashib bormoqda.
Yangi muhandislik yechimi esa sun’iy yo‘ldoshlar tuzilishini tubdan o‘zgartirmasdan turib, muammoni hal qilish imkonini beradi. Astrofizik Noelia Noelning so‘zlariga ko‘ra, bu masala nafaqat professional astronomlarni, balki tungi osmonning tabiiy ko‘rinishini saqlab qolishni istagan barcha insonlarni tashvishga solishi kerak.
Mazkur tadqiqot muammoni shunchaki qayd etishdan amaliy yechimlar bosqichiga o‘tishda muhim qadam bo‘ldi. Olimlar endi ushbu qoplamani real koinot sharoitida sinab ko‘rishni rejalashtirishmoqda.
Loyiha doirasidagi keyingi bosqich yangi qoplamani maxsus sun’iy yo‘ldoshga o‘rnatish va uni orbitaga uchirishdan iborat. Surrey, Portsmut va Sautgempton universitetlari hamkorligida amalga oshirilayotgan ushbu ilmiy safar materialning koinotdagi o‘ta og‘ir sharoitlarda o‘z xususiyatlarini qanchalik saqlab qolishini aniqlashga xizmat qiladi.
Agar sinovlar muvaffaqiyatli o‘tsa, kelajakda barcha sun’iy yo‘ldoshlar aynan shu usulda himoyalanishi mumkin.
