Olimlar Yer sayyorasidagi ulkan zamburug‘lar tarmog‘ining xaritasini yaratdi
Xalqaro olimlar guruhi Yer sayyorasi tarixida ilk bor tuproq ostidagi ulkan zamburug‘lar tarmog‘ining dunyo bo‘ylab xaritasini ishlab chiqdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Nufuzli ilmiy nashrlarda e’lon qilingan tadqiqot natijalariga ko‘ra, ushbu yashirin tizimning umumiy uzunligi taxminan bir yuz o‘n kvadrillion kilometrni tashkil etadi. Mazkur kashfiyot sayyoramiz ekologik tizimi qanday ishlashi haqidagi tasavvurlarni tubdan o‘zgartirib, tabiatning o‘ziga xos global tarmog‘i naqadar keng miqyosli ekanini ko‘rsatib berdi.
Gap o‘simlik ildizlari bilan o‘zaro manfaatli aloqa o‘rnatuvchi maxsus zamburug‘lar haqida bormoqda. Ushbu organizmlarning o‘ta ingichka iplari tuproqni butunlay qamrab olib, o‘simliklarga suv va zaruriy minerallar yetkazib beradi.
Buning evaziga o‘simliklar quyosh nuri yordamida hosil qilgan uglerodni zamburug‘lar bilan baham ko‘radi. Ma’lumotlarga ko‘ra, yer yuzidagi o‘simlik turlarining qariyb yetmish foizi hayot kechirishi uchun aynan mana shu yer osti tarmog‘iga tayanadi.
Tadqiqotchilar ushbu ulkan xaritani yaratish maqsadida yuzlab ilmiy ish ma’lumotlarini birlashtirib, dunyoning turli nuqtalaridan olingan o‘n olti mingga yaqin tuproq namunasini tahlil qildilar. Ish jarayonida zamonaviy tasvirlash usullari va sun’iy intellektga asoslangan o‘rganish usullaridan foydalanildi.
Ushbu texnologiyalar ilgari inson ko‘zi va oddiy asboblar ilg‘ay olmagan mikroskopik tuzilmalarni aniq ko‘rish imkonini berdi. Hisob-kitoblarga ko‘ra, ushbu zamburug‘ tarmog‘ining umumiy vazni tarkibida uch yuz megatonna uglerod mavjud bo‘lib, bu butun insoniyat vaznidan bir necha baravar ko‘p demakdir.
Ushbu yer osti tarmog‘i dunyo miqyosidagi uglerod aylanishida hal qiluvchi ahamiyatga ega. Har yili zamburug‘lar orqali tuproqqa juda katta miqdorda karbonat angidrid o‘tadi.
Bu insoniyat faoliyati natijasida havoga chiqarilayotgan jami chiqindilarning salmoqli qismini tashkil etadi. Ya’ni, mazkur tarmoqlar iqlim isishini jilovlab turuvchi tabiiy tozalash tizimi vazifasini o‘taydi.
Biroq olimlar xavotirli holatni ham aniqlashdi. Qishloq xo‘jaligi uchun ishlov beriladigan yerlarda zamburug‘lar tarmog‘ining zichligi tabiiy hududlarga qaraganda ancha past ekani ma’lum bo‘ldi.
Ayniqsa, o‘tloqlarning tez sur’atlar bilan o‘zlashtirilishi ushbu yashirin tizimning yemirilishiga olib kelmoqda. Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, yer osti zamburug‘ tarmoqlarining kamayishi tuproqning uglerodni ushlab qolish qobiliyatini pasaytiradi.
Bu esa o‘z navbatida global iqlim barqarorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Mazkur tadqiqot nafaqat biologiya, balki ekologik xavfsizlik nuqtayi nazaridan ham ulkan ahamiyatga egadir.
