AQSHda tovushdan tez uchadigan samolyotlar uchun taqiq bekor qilinishi mumkin

Amerika Qo‘shma Shtatlari Federal aviatsiya boshqarmasi fuqaro aviatsiyasi tarixida tub burilish yasashi kutilayotgan yangi tartib-qoidalar loyihasini jamoatchilik e’tiboriga havola etdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

Mazkur hujjat yarim asrdan ziyod vaqt davomida amal qilib kelgan, ya’ni quruqlik ustidan tovushdan tez uchishni taqiqlovchi cheklovlarni qayta ko‘rib chiqishni nazarda tutadi. Ushbu dadil qadam aviatsiya sanoatida yangi avlod havo kemalarining paydo bo‘lishiga hamda qit’alararo sayohat vaqtini sezilarli darajada qisqartirishga keng yo‘l ochishi mumkin.

Hozirgi vaqtda amalda bo‘lgan taqiq o‘tgan asrning yetmishinchi yillarida tovushdan tez uchuvchi samolyotlar hosil qiladigan kuchli zarba to‘lqinlari sababli joriy etilgan edi. Yangi taklif etilayotgan me’yor esa parvozlarni butunlay man etish o‘rniga, yer yuzasiga yetib keladigan tovush bosimi darajasini muayyan mezonlar asosida cheklashni ko‘zda tutadi.

Mutaxassislarning ma’lumotlariga ko‘ra, agar samolyot yaratadigan ortiqcha bosim belgilangan miqdordan oshmasa, unga mamlakat hududi ustidan tovush to‘sig‘ini bosib o‘tishga ruxsat berilishi mumkin. Taqqoslash uchun aytish joizki, o‘tmishdagi mashhur Konkord layneri yuqori tezlikda uchganda yer yuzasida hosil qilgan bosimi yangi taklif etilayotgan limitdan qariyb o‘n sakkiz baravar yuqori bo‘lgan.

Aynan shu sababli ham mazkur layner o‘zining tovushdan tez parvozlarini faqat okeanlar ustida amalga oshirishga majbur edi. Hatto koinotdan qaytayotgan fazoviy apparatlar ham ancha yuqori bosim hosil qilishini hisobga olsak, yangi normativ naqadar qat’iy va yuqori texnologik ekanini tushunish qiyin emas.

Yangi qoidalar doirasida samolyot ishlab chiqaruvchilar ikki xil usuldan foydalanishlari mumkin bo‘ladi. Birinchisi, atmosferaning o‘ziga xos xususiyatlaridan foydalangan holda zarba to‘lqinini yerga yetib bormasdan tarqalib ketishini ta’minlash bo‘lsa, ikkinchisi, past shovqinli texnologiya asosida qurilgan yangi avlod samolyotlarini qo‘llashdir.

Bu turdagi havo kemalari zarba to‘lqinini maksimal darajada pasaytirish uchun maxsus aerodinamik shaklga ega bo‘ladi. Hozirda bir qator yetakchi kompaniyalar ushbu yo‘nalishda faol izlanishlar olib bormoqda.

Masalan, tajribaviy samolyotlar yordamida o‘tkazilgan sinovlarda yuqori tezlikda uchishga qaramay, yer yuzasidagi qurilmalar hech qanday kuchli tovush zarbasini qayd etmagan holatlar kuzatildi. Mutaxassislarning hisob-kitoblariga ko‘ra, kelajakdagi yo‘lovchi laynerlari shovqinsiz uchish rejimi orqali uzoq masofali reyslar vaqtini kamida bir yarim soatga qisqartira oladi.

Shuningdek, maxsus dasturlar doirasida yaratilgan havo kemalari an’anaviy qattiq zarbani yumshoq tovushga aylantirishga mo‘ljallangan bo‘lib, ular yaqin vaqt ichida turli hududlarda sinovdan o‘tkazilishi rejalashtirilgan.