AQSHda yadro reaktori sun'iy intellekt yordamida boshqarila boshlandi
Amerika Qoʻshma Shtatlarining Indiana shtatida joylashgan Purdue universiteti muhandislari energetika sohasida ulkan burilish yasaydigan muhim qadamni tashladilar. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Mamlakat tarixida ilk bor amaldagi yadro reaktori negizida sunʼiy intellekt, raqamli boshqaruv va kiberxavfsizlik texnologiyalarini sinovdan oʻtkazish jarayoni boshlandi. Mazkur loyihaning asosiy maqsadi kelajakda atom energetikasi sohasini toʻliq avtomatlashtirish hamda xavfsizlik tizimlarini mutlaqo yangi bosqichga olib chiqishdan iboratdir.
Ushbu yangilik haqida xalqaro texnologik nashrlar maʼlumot tarqatmoqda. Tadqiqot ishlarini olib borish uchun universitet qoshidagi maxsus tadqiqot reaktori tanlab olindi.
Shuni alohida taʼkidlash lozimki, ushbu qurilma aholi yoki sanoat uchun elektr energiyasi ishlab chiqarishga moʻljallanmagan. U sof ilmiy maqsadlar, soha mutaxassislarini tayyorlash va yangi texnologik ishlanmalarni amaliyotda tekshirish uchun xizmat qiladi.
Mazkur qurilma bundan bir necha yil avval AQSHda toʻliq raqamli boshqaruv va xavfsizlik tizimi bilan ishlash huquqini beruvchi litsenziyani qoʻlga kiritgan birinchi reaktor sifatida tarixga kirgan edi. Olimlarning fikriga koʻra, sunʼiy intellekt imkoniyatlarini oddiy kompyuter modellarida emas, balki real vaqt rejimida ishlayotgan yadro qurilmasida sinab koʻrish oʻta muhim ahamiyatga ega.
Bu usul dasturiy taʼminotning kutilmagan nosozliklar yoki nostandart vaziyatlarda oʻzini qanday tutishini aniq va xatosiz baholash imkonini beradi. Loyiha atom stansiyalarini boshqarish jarayonida inson omili bilan bogʻliq xatolarni kamaytirish va barcha texnik bosqichlarni maksimal darajada samarali qilishga qaratilgan.
Raqamli texnologiyalarning bunday jadal rivojlanishi AQSHda faol targʻib qilinayotgan kichik modulli reaktorlar va mikroreaktorlar davri uchun mustahkam poydevor boʻladi. Bunday ixcham qurilmalar chekka hududlarni, yirik sanoat korxonalarini, harbiy obektlarni hamda ulkan maʼlumotlarni qayta ishlash markazlarini uzluksiz energiya bilan taʼminlashda eng maqbul yechim sifatida koʻrilmoqda.
Tizimlarning raqamlashtirilishi yadro energetikasiga boʻlgan yondashuvni tubdan oʻzgartirishi kutilmoqda. Kelajakda bir nafar mutaxassis oʻzidan yuzlab yoki minglab kilometr uzoqlikda joylashgan bir nechta reaktorlarni masofadan turib bir vaqtning oʻzida nazorat qilishi mumkin boʻladi.
Bu esa stansiyalardan foydalanish xarajatlarini sezilarli darajada kamaytirishga xizmat qiladi. Mamlakat Energetika vazirligi ushbu yoʻnalishdagi loyihalarni har tomonlama qoʻllab-quvvatlamoqda.
Rejaga koʻra, dastlabki mikroreaktorlar yaqin yillarda ishga tushishi kerak. Biroq ularni keng miqyosda joriy etishdan oldin raqamli boshqaruv tizimlarining mutlaq ishonchli va xavfsiz ekanini amalda isbotlash talab etiladi.
Maʼlumot oʻrnida aytish joizki, mazkur tadqiqot reaktori oʻtgan asrning oltmishinchi yillarida qurilgan boʻlib, u hozirda shtatdagi yagona ishchi holatdagi yadroviy qurilma hisoblanadi. Yarim asrdan ortiq tarixga ega boʻlgan ushbu inshootning bugun eng zamonaviy raqamli texnologiyalar va sunʼiy intellekt sinov maydoniga aylangani sohaning qay darajada tez rivojlanayotganidan dalolat beradi.
