AQSHda yadro reaktori sun’iy intellekt yordamida boshqarila boshlandi
Amerika Qo‘shma Shtatlarining Indiana shtatida joylashgan Purdue universiteti muhandislari energetika sohasida ulkan burilish yasaydigan muhim qadamni tashladilar. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Mamlakat tarixida ilk bor amaldagi yadro reaktori negizida sun’iy intellekt, raqamli boshqaruv va kiberxavfsizlik texnologiyalarini sinovdan o‘tkazish jarayoni boshlandi. Mazkur loyihaning asosiy maqsadi kelajakda atom energetikasi sohasini to‘liq avtomatlashtirish hamda xavfsizlik tizimlarini mutlaqo yangi bosqichga olib chiqishdan iboratdir.
Ushbu yangilik haqida xalqaro texnologik nashrlar ma’lumot tarqatmoqda. Tadqiqot ishlarini olib borish uchun universitet qoshidagi maxsus tadqiqot reaktori tanlab olindi.
Shuni alohida ta’kidlash lozimki, ushbu qurilma aholi yoki sanoat uchun elektr energiyasi ishlab chiqarishga mo‘ljallanmagan. U sof ilmiy maqsadlar, soha mutaxassislarini tayyorlash va yangi texnologik ishlanmalarni amaliyotda tekshirish uchun xizmat qiladi.
Mazkur qurilma bundan bir necha yil avval AQSHda to‘liq raqamli boshqaruv va xavfsizlik tizimi bilan ishlash huquqini beruvchi litsenziyani qo‘lga kiritgan birinchi reaktor sifatida tarixga kirgan edi. Olimlarning fikriga ko‘ra, sun’iy intellekt imkoniyatlarini oddiy kompyuter modellarida emas, balki real vaqt rejimida ishlayotgan yadro qurilmasida sinab ko‘rish o‘ta muhim ahamiyatga ega.
Bu usul dasturiy ta’minotning kutilmagan nosozliklar yoki nostandart vaziyatlarda o‘zini qanday tutishini aniq va xatosiz baholash imkonini beradi. Loyiha atom stansiyalarini boshqarish jarayonida inson omili bilan bog‘liq xatolarni kamaytirish va barcha texnik bosqichlarni maksimal darajada samarali qilishga qaratilgan.
Raqamli texnologiyalarning bunday jadal rivojlanishi AQSHda faol targ‘ib qilinayotgan kichik modulli reaktorlar va mikroreaktorlar davri uchun mustahkam poydevor bo‘ladi. Bunday ixcham qurilmalar chekka hududlarni, yirik sanoat korxonalarini, harbiy obektlarni hamda ulkan ma’lumotlarni qayta ishlash markazlarini uzluksiz energiya bilan ta’minlashda eng maqbul yechim sifatida ko‘rilmoqda.
Tizimlarning raqamlashtirilishi yadro energetikasiga bo‘lgan yondashuvni tubdan o‘zgartirishi kutilmoqda. Kelajakda bir nafar mutaxassis o‘zidan yuzlab yoki minglab kilometr uzoqlikda joylashgan bir nechta reaktorlarni masofadan turib bir vaqtning o‘zida nazorat qilishi mumkin bo‘ladi.
Bu esa stansiyalardan foydalanish xarajatlarini sezilarli darajada kamaytirishga xizmat qiladi. Mamlakat Energetika vazirligi ushbu yo‘nalishdagi loyihalarni har tomonlama qo‘llab-quvvatlamoqda.
Rejaga ko‘ra, dastlabki mikroreaktorlar yaqin yillarda ishga tushishi kerak. Biroq ularni keng miqyosda joriy etishdan oldin raqamli boshqaruv tizimlarining mutlaq ishonchli va xavfsiz ekanini amalda isbotlash talab etiladi.
Ma’lumot o‘rnida aytish joizki, mazkur tadqiqot reaktori o‘tgan asrning oltmishinchi yillarida qurilgan bo‘lib, u hozirda shtatdagi yagona ishchi holatdagi yadroviy qurilma hisoblanadi. Yarim asrdan ortiq tarixga ega bo‘lgan ushbu inshootning bugun eng zamonaviy raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt sinov maydoniga aylangani sohaning qay darajada tez rivojlanayotganidan dalolat beradi.
