Nashriyotlar mualliflik huquqi buzilgani sababli «Google»ni sudga berdi
Dunyoning eng yirik texnologiya korxonalaridan biri hisoblangan Google kompaniyasi sun’iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish yo‘lida jiddiy huquqiy to‘siqqa duch keldi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Bir guruh yirik nashriyotlar va taniqli mualliflar kompaniyani o‘zlarining mualliflik huquqi bilan himoyalangan asarlaridan Gemini platformasini o‘qitishda noqonuniy foydalanganlikda ayblab, sudga murojaat qilishdi. Ushbu da’vo ayni paytda jadal rivojlanayotgan sun’iy intellekt va intellektual mulk o‘rtasidagi ziddiyatni yangi bosqichga olib chiqishi kutilmoqda.
Da’vogarlar tarkibida Hachette, Cengage, Elsevier kabi yirik nashriyot uylari hamda taniqli yozuvchi Skott Turov va tegishli ijodiy tashkilotlar bor. Ular Google kompaniyasini nafaqat asarlarni ruxsatsiz olyatganlikda, balki Gemini modellarining o‘g‘irlangan materiallar asosida yaratilganini yashirish maqsadida mualliflik huquqi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni ataylab o‘chirib tashlaganlikda yoki o‘zgartirganlikda ayblamoqda.
Ushbu holatning o‘ziga xos jihati shundaki, nashriyotlar va Google o‘rtasida uzoq yillik hamkorlik tarixi mavjud. Yillar davomida mualliflar o‘z kitoblarini Google Books xizmati orqali qidiruv tizimiga joylashga ruxsat berib kelishgan.
Biroq ushbu kelishuvga ko‘ra, foydalanuvchilar kitobning faqat kichik qismlarini ko‘ra olishgan, butun asarni to‘liq o‘qish imkoniyati bo‘lmagan. Da’vogarlarning ta’kidlashicha, Google ushbu cheklangan ruxsatdan foydalanib, kitoblarni o‘zining sun’iy intellektini o‘qitish uchun to‘liq nusxalab olgan.
Shuningdek, Google Play do‘koniga yuklangan kitoblar ham mualliflarning ruxsatisiz Gemini tizimini o‘qitishga sarflangani aytilmoqda. Da’vo arizasida keltirilishicha, Google bu harakatlarining noqonuniy ekanligini yaxshi bilgan.
Hujjatda kompaniyaning ichki yozishmalaridan iqtibos keltirilgan bo‘lib, unda mualliflik huquqi bilan himoyalangan kitoblardan foydalanish Google uchun o‘ta muammoli bo‘lishi va o‘nlab, hatto yuzlab milliard dollar miqdorida jarimaga sabab bo‘lishi mumkinligi qayd etilgan. Google bu borada yolg‘iz emas.
So‘nggi vaqtlarda Meta, OpenAI va Anthropic kabi kompaniyalar ham shunga o‘xshash ayblovlar bilan yuzlashmoqda. Masalan, Anthropic kompaniyasi mualliflik huquqi bilan himoyalangan materiallardan foydalangani uchun AQSH tarixidagi eng yirik tovon puli, ya’ni bir yarim milliard dollar miqdorida jarimaga tortilgan edi.
O‘shanda yarim millionga yaqin yozuvchining har biri kamida uch ming dollardan kompensatsiya olish huquqiga ega bo‘lgan, biroq ko‘plab mualliflar kattaroq huquqiy g‘alabaga erishish uchun bu kelishuvdan voz kechishgan. Hozircha AQSH sud tizimida ushbu masalada yakdil fikr shakllanmagan.
Kaliforniya sudlari tomonidan chiqarilgan dastlabki qarorlar texnologiya kompaniyalari foydasiga bo‘lib, sun’iy intellektni o‘qitish uchun ma’lumotlardan foydalanish adolatli foydalanish tamoyiliga mos kelishi aytilgan edi. Biroq Google ustidan qo‘zg‘atilgan yangi da’vo ishi bu boradagi huquqiy qarashlarni butunlay o‘zgartirib yuborishi mumkin.
Mazkur sud jarayoni kelajakda sun’iy intellektning qanday ma’lumotlar asosida shakllanishini belgilab beruvchi muhim omil bo‘ladi.
