Astronomlar ilk bor Yer turidagi sayyorada atmosfera borligini tasdiqladi

Koinotni o‘rganish yo‘lida insoniyat tarixiy kashfiyotlardan biriga guvoh bo‘ldi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

Florida universiteti mutaxassislari tomonidan berilgan ma’lumotlarga ko‘ra, astronomlar ilk bor Yer turidagi sayyorada atmosfera mavjudligini tasdiqlashdi. Ushbu yangilik hayot mavjud bo‘lishi mumkin bo‘lgan o‘zga dunyolarni qidirishda yangi davrni boshlab berishi kutilmoqda.

Mazkur kashfiyot haqida xalqaro ilmiy nashrlar batafsil ma’lumot berdi. LHS 1140b deb nomlangan ushbu sayyora Kit yulduz turkumidagi qizil mitti yulduz atrofida aylanadi.

U Quyosh tizimidan nisbatan yaqin masofada, ya’ni taxminan 48 yorug‘lik yili uzoqligida joylashgan. Olimlarning ta’kidlashicha, mazkur samoviy jism ulkan Yerlar toifasiga kiradi va vazni jihatidan bizning sayyoramizdan besh yarim baravar og‘irroqdir.

Bu esa uning qattiq jinslardan iborat ekanini ko‘rsatadi. Hayot uchun qulay sharoitlar masalasiga to‘xtaladigan bo‘lsak, LHS 1140b o‘z yulduzi atrofini atigi 25 kunda to‘liq aylanib chiqadi.

Eng muhimi, u yulduzning yashash hududi deb ataladigan qismida joylashgan. Bu shuni anglatadiki, sayyora o‘z quyoshiga juda yaqin ham, juda uzoq ham emas.

Natijada uning yuzasida suv suyuq holatda saqlanib qolishi uchun zarur bo‘lgan mo‘tadil harorat mavjud. Sayyora doimo bir tomoni bilan yulduzga qaragan holda harakatlanadi, shu sababli unda kun va tun almashinishi kuzatilmaydi.

Mutaxassislarning fikricha, sayyoraning yashash uchun yaroqli deb topilishi uchun uchta asosiy omil zarur hisoblanadi. Birinchidan, u qattiq va toshloq yuzaga ega bo‘lishi kerak.

Ikkinchidan, suyuq suv mavjud bo‘lishi uchun mos harorat talab etiladi. Uchinchidan va eng asosiysi, sayyora atmosfera qobig‘i bilan o‘ralgan bo‘lishi lozim.

LHS 1140b hozircha ushbu uchala talabga ham javob beradigan Quyosh tizimidan tashqaridagi eng asosiy nomzod bo‘lib turibdi. Noyob atmosfera kashfiyoti borasida Florida universiteti dotsenti Jeyson Dittman muhim fikrlarni bildirdi.

Uning so‘zlariga ko‘ra, bu turdagi sayyorada havo qatlami topilishi fan olami uchun kutilmagan yangilik bo‘ldi. Avvalroq o‘rganilgan barcha qizil mitti yulduzlar atrofidagi toshloq sayyoralarda yo atmosfera umuman bo‘lmagan, yoki ular rivojlanish jarayonida kuchli nurlanish tufayli o‘z havo qobig‘ini yo‘qotgan edi.

Dastlabki hisob-kitoblarga ko‘ra, LHS 1140b atmosferasi asosan geliyga boy bo‘lib, uning tarkibida oz miqdorda vodorod ham mavjud. Hozircha bu yerda hayot borligi haqida to‘g‘ridan-to‘g‘ri dalillar yo‘q, biroq nazariy jihatdan bunday sharoitda tiriklikning paydo bo‘lishi va rivojlanishi uchun keng imkoniyatlar mavjud.

Bu esa kelajakdagi tadqiqotlar uchun katta zamin yaratadi. Yaqin kelajakda astronomlar ushbu sayyorani yanada chuqurroq o‘rganishni rejalashtirmoqda.

Buning uchun insoniyat ixtiyoridagi eng kuchli koinot qurilmasi hisoblangan Jeyms Webb teleskopidan foydalaniladi. Tadqiqotchilar ushbu teleskop yordamida sayyora atmosferasida suv bug‘lari bor-yo‘qligini aniqlashga umid qilishmoqda.

Agar kelgusi kuzatishlar sayyorada suv va kislorod izlarini tasdiqlasa, bu koinotda yolg‘iz emasligimiz haqidagi savolga javob topishga yordam berishi mumkin.