Serbiya koinotni tadqiq etish bo‘yicha «Artemis» kelishuviga qo‘shildi
Serbiya davlati AQSH Milliy aeronavtika va koinotni tadqiq qilish boshqarmasi tomonidan ilgari surilgan Artemis kelishuviga rasman qo‘shildi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Shu tariqa Serbiya koinotni tinch maqsadlarda va ochiq hamkorlik asosida tadqiq etishga intilayotgan dunyoning oltmish to‘qqizinchi mamlakatiga aylandi. Vashington shahrida joylashgan NASA qarorgohida bo‘lib o‘tgan tantanali marosimda mazkur muhim hujjatni Serbiya tashqi ishlar vaziri Marko Jurich imzoladi.
Ushbu qadam mamlakatning zamonaviy kosmik tadqiqotlar jarayonida o‘z munosib o‘rnini topishiga xizmat qiladi. Artemis kelishuvi 2020-yilda NASA va AQSH Davlat departamenti tomonidan yetti davlat bilan hamkorlikda ishlab chiqilgan edi.
Mazkur hujjat Oy, Mars va Quyosh tizimidagi boshqa samoviy jismlarni o‘rganishda xalqaro hamkorlikning asosiy tamoyillarini belgilab beradi. Kelishuvning bosh maqsadi koinot kengliklaridan faqat tinch maqsadlarda foydalanish va qo‘lga kiritilgan ilmiy ma’lumotlarni jahon hamjamiyati bilan ochiq almashishni ta’minlashdan iboratdir.
Ushbu kelishuvga qo‘shilgan davlatlar bir qator muhim majburiyatlarni o‘z zimmasiga oladi. Xususan, koinot fazosidan faqat ezgu niyatlarda foydalanish, ilmiy kashfiyotlarni xalqaro miqyosda bo‘lishish, kosmik parvozlar ishtirokchilariga favqulodda vaziyatlarda yordam ko‘rsatish kabi vazifalar shular jumlasidandir.
Shuningdek, koinotdagi tarixiy obidalarni saqlab qolish va chiqindilar miqdorini kamaytirish orqali o‘zaro xalaqit berishning oldini olishga alohida e’tibor qaratiladi. Serbiya uchun ushbu kelishuv NASAning kelajakdagi yirik loyihalarida, xususan, Artemis dasturi doirasida ishtirok etish uchun keng imkoniyatlar ochadi.
Endilikda serbiyalik mutaxassislar Oy bazasi loyihasi uchun ilmiy asbob-uskunalar yaratish, texnologik yuklarni tayyorlanish hamda Oyga uyushtiriladigan ekspeditsiyalar uchun sun’iy yo‘ldoshlar ishlab chiqishda bevosita qatnashishlari mumkin bo‘ladi. NASA rahbariyati serb muhandislarining Amerika kosmik dasturiga qo‘shgan hissasi yangilik emasligini alohida ta’kidladi.
Agentlik mas’ul vakillarining so‘zlariga ko‘ra, serbiyalik mutaxassislar hali Apollo dasturi davridayoq muhim rol o‘ynagan. Masalan, Miloyko Vuchelich Apollo 13 ekipajini Yerga muvaffaqiyatli qaytarishdagi xizmatlari uchun AQSHning yuksak davlat mukofotlaridan biri bilan taqdirlangan.
Vazir Marko Jurichning qayd etishicha, ushbu kelishuvga qo‘shilish Nikola Tesla va Milutin Milankovich kabi buyuk olimlarning an’analarini davom ettirish demakdir. Bugungi kunda NASA ushbu hamkorlik saflarini kengaytirishda davom etmoqda.
Yaqin yillarda yana bir qator davlatlarning ushbu tashabbusga qo‘shilishi kutilmoqda. Bu esa insoniyatning Oyda doimiy infratuzilma yaratishi va uzoq koinotni yanada chuqurroq o‘rganishiga zamin yaratadi.
