Yigirma yetti yil avval topilgan asteroid aslida kometa bo‘lib chiqdi

Fazo ilmi sohasida uzoq yillik qarashlarni tubdan o‘zgartirib yuborgan muhim yangilik e’lon qilindi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

Bundan yigirma yetti yil avval kashf etilgan va shu paytgacha oddiy asteroid deb hisoblab kelingan 1998 SH2 osmon jismi aslida kometa ekanligi isbotlandi. Nufuzli ilmiy nashrlarda chop etilgan tadqiqotlarga ko‘ra, bu kashfiyot nafaqat matematik hisob-kitoblar, balki bevosita teleskoplar orqali amalga oshirilgan kuzatuvlar yordamida ham o‘z tasdig‘ini topdi.

Mazkur yangilik koinot jismlarini o‘rganish uslubini yangi bosqichga olib chiqishi kutilmoqda. Ushbu osmon jismiga bo‘lgan qiziqish 2025-yilning avgust oyida yuz bergan kutilmagan hodisadan so‘ng ortdi.

O‘shanda diametri 380 metr bo‘lgan mazkur jism Yer sayyorasiga juda yaqin masofadan o‘tib ketgan edi. Amerika Qo‘shma Shtatlaridagi yirik radiolokatsiya markazlari orqali rejalashtirilgan kuzatuvlar kutilmagan xatolik tufayli amalga oshmadi, chunki obyekt avvaldan hisoblangan nuqtada topilmadi.

Braziliyadagi astronomiya observatoriyasi esa jismning o‘z harakat yo‘nalishidan sezilarli darajada chetga chiqqanini aniqladi. Olimlar jismning harakatidagi bunday o‘zgarishni faqatgina tortishish kuchi bilan izohlab bo‘lmasligini tushunib yetishdi.

Bunday hodisa odatda kometalarga xos bo‘lib, ulardagi muz qatlamining quyosh issiqligi ta’sirida bug‘lanishi natijasida yuzaga keladigan reaktiv kuch tufayli sodir bo‘ladi. Hisob-kitoblar shuni ko‘rsatdiki, obyekt soniyasiga juda katta miqdorda gaz molekulalarini chiqarmoqda, bu esa uning tarkibida ulkan muz zaxiralari mavjudligidan dalolat beradi.

Dastlab hech qanday faollik belgilari ko‘rinmagan bo‘lsa-da, dunyoning eng kuchli teleskoplari ishga solindi. Gavayi va Chilidagi zamonaviy qurilmalar yordamida olingan tasvirlarda mazkur jism atrofida juda xira gaz va chang qobig‘i hamda ensiz dum shakllangani ma’lum bo‘ldi.

Bu kometaning o‘zini asteroiddek tutishi uning yuzasidagi yorug‘lik qaytarish xususiyati juda pastligi bilan bog‘liq ekanligi oydinlashdi. Ushbu kashfiyot Yer sayyorasini koinotdagi xavflardan himoya qilish strategiyasi uchun o‘ta muhim ahamiyatga ega.

Endilikda P/1998 SH2 deb qayta nomlangan ushbu jism kabi yashirin kometalar oddiy asteroidlarga qaraganda xavfliroq hisoblanadi. Chunki ularning harakat yo‘nalishi reaktiv kuchlar ta’sirida kutilmagan tomonga o‘zgarishi mumkin, bu esa ularning sayyoramiz bilan to‘qnashish ehtimolini aniq hisoblashni qiyinlashtiradi.

Hozirgi vaqtda olimlarga kometa yo‘nalishida harakatlanuvchi ikki mingdan ortiq Yerga yaqin asteroidlar ma’lum. Ularning bir qismi o‘zining kattaligi tufayli potentsial xavfli deb tasniflangan.

Yangi ma’lumotlar ushbu jismlarning ko‘pchiligi aslida muzlagan kometalar bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatmoqda. Bu esa kelajakda asteroidlar yo‘nalishini o‘zgartirish loyihalarini ishlab chiqishda jismning ichki tuzilishini alohida hisobga olishni taqozo etadi.

Shuningdek, ushbu tadqiqot Yer yuzidagi okeanlarning paydo bo‘lishi haqidagi nazariyalarga ham o‘zgartirish kiritishi mumkin. Qadimgi davrlarda aynan shunday yashirin kometalar sayyoramizga suv tashigan bo‘lishi ehtimoli juda yuqori.