Olimlar falaj bo'lgan bemorning qo'llarini harakatga keltirishdi
Zamonaviy tibbiyot va yuqori texnologiyalar uygʻunligi insoniyat hayotida tub burilish yasashda davom etmoqda. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Yaqinda olimlar sunʼiy intellekt hamda maxsus neyron implantlar yordamida toʻrt yildan buyon falaj boʻlib qolgan bemorning qoʻllarini harakatga keltirishga va unga sezgi qobiliyatini qaytarishga muvaffaq boʻlishdi. Nature Medicine ilmiy jurnalida eʼlon qilingan tadqiqot natijalari orqa miya jarohati tufayli harakatlanish imkoniyatidan mahrum boʻlgan millionlab insonlar uchun yangi umid eshigini ochmoqda.
Ushbu noyob tajribada 2020-yilda suvga sakrash oqibatida boʻyin qismidan ogʻir jarohat olgan Kit Tomas ishtirok etdi. Toʻrt yil davomida qoʻl va oyoqlari butunlay falaj holatida boʻlgan Tomas, maxsus tibbiyot markazi mutaxassislari tomonidan ishlab chiqilgan qoʻshaloq neyron aylanib oʻtish tizimi yordamida qayta hayotga qaytdi.
Mazkur uslub shikastlangan asab yoʻllarini chetlab oʻtib, miya va mushaklar oʻrtasida sunʼiy aloqa oʻrnatishga asoslangan. Tizimning ishlash tamoyili miya va kompyuter interfeysi, sunʼiy intellekt algoritmlari hamda asab tizimini elektr yordamida ragʻbatlantirish usullari majmuasidan iborat.
Oʻn besh soat davom etgan murakkab jarrohlik amaliyoti davomida mutaxassislar bemorning miyasiga beshta kichik chiplarni oʻrnatishdi. Ushbu qurilmalar miyadagi harakatlanish niyatini bildiruvchi signallarni oʻqiydi va ularni qayta ishlash uchun kompyuterga uzatadi.
Sunʼiy intellekt miya signallarini tahlil qilib, ularni bilak mushaklariga uzatiladigan buyruqlarga aylantiradi. Natijada, bemor shunchaki biror harakatni amalga oshirishni oʻylash orqali oʻz qoʻlini qimirlatish imkoniga ega boʻldi.
Oʻquv jarayonidan soʻng Kit Tomas mustaqil ravishda ovqatlanish, suv ichish va boshqa oddiy harakatlarni bajara boshladi. Tadqiqot natijalariga koʻra, oʻttiz besh hafta ichida uning oʻng qoʻlidagi ushlash kuchi sakson olti foizga, chap qoʻlida esa oltmish ikki foizga oshgan.
Eng hayratlanarlisi shundaki, u hatto diqqatini jamlamasdan ham nozik buyumlarni sindirmasdan koʻtara olishga erishdi. Loyiha doirasida nafaqat harakat, balki sezish hissi ham tiklandi.
Buning uchun olimlar maxsus datchiklardan foydalanishdi, ular miyaning sezgi sohasini ragʻbatlantirib, teginish hissini yaratdi. Olimlarning taʼkidlashicha, eng muhim jihat asab tizimining yangi aloqalar hosil qilish qobiliyatidir.
Qurilmalar oʻchirilgan holatda ham bemorning ayrim harakat funksiyalari saqlanib qolgan. Bu esa kelajakda ushbu texnologiyadan insult asoratlarini davolashda hamda boshqa ogʻir kasalliklarni yengishda keng foydalanish mumkinligini koʻrsatadi.
Mazkur kashfiyot tibbiyot olamida yangi davrni boshlab berishi kutilmoqda.
