Olimlar falaj bo‘lgan bemorning qo‘llarini harakatga keltirishdi
Zamonaviy tibbiyot va yuqori texnologiyalar uyg‘unligi insoniyat hayotida tub burilish yasashda davom etmoqda. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Yaqinda olimlar sun’iy intellekt hamda maxsus neyron implantlar yordamida to‘rt yildan buyon falaj bo‘lib qolgan bemorning qo‘llarini harakatga keltirishga va unga sezgi qobiliyatini qaytarishga muvaffaq bo‘lishdi. Nature Medicine ilmiy jurnalida e’lon qilingan tadqiqot natijalari orqa miya jarohati tufayli harakatlanish imkoniyatidan mahrum bo‘lgan millionlab insonlar uchun yangi umid eshigini ochmoqda.
Ushbu noyob tajribada 2020-yilda suvga sakrash oqibatida bo‘yin qismidan og‘ir jarohat olgan Kit Tomas ishtirok etdi. To‘rt yil davomida qo‘l va oyoqlari butunlay falaj holatida bo‘lgan Tomas, maxsus tibbiyot markazi mutaxassislari tomonidan ishlab chiqilgan qo‘shaloq neyron aylanib o‘tish tizimi yordamida qayta hayotga qaytdi.
Mazkur uslub shikastlangan asab yo‘llarini chetlab o‘tib, miya va mushaklar o‘rtasida sun’iy aloqa o‘rnatishga asoslangan. Tizimning ishlash tamoyili miya va kompyuter interfeysi, sun’iy intellekt algoritmlari hamda asab tizimini elektr yordamida rag‘batlantirish usullari majmuasidan iborat.
O‘n besh soat davom etgan murakkab jarrohlik amaliyoti davomida mutaxassislar bemorning miyasiga beshta kichik chiplarni o‘rnatishdi. Ushbu qurilmalar miyadagi harakatlanish niyatini bildiruvchi signallarni o‘qiydi va ularni qayta ishlash uchun kompyuterga uzatadi.
Sun’iy intellekt miya signallarini tahlil qilib, ularni bilak mushaklariga uzatiladigan buyruqlarga aylantiradi. Natijada, bemor shunchaki biror harakatni amalga oshirishni o‘ylash orqali o‘z qo‘lini qimirlatish imkoniga ega bo‘ldi.
O‘quv jarayonidan so‘ng Kit Tomas mustaqil ravishda ovqatlanish, suv ichish va boshqa oddiy harakatlarni bajara boshladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, o‘ttiz besh hafta ichida uning o‘ng qo‘lidagi ushlash kuchi sakson olti foizga, chap qo‘lida esa oltmish ikki foizga oshgan.
Eng hayratlanarlisi shundaki, u hatto diqqatini jamlamasdan ham nozik buyumlarni sindirmasdan ko‘tara olishga erishdi. Loyiha doirasida nafaqat harakat, balki sezish hissi ham tiklandi.
Buning uchun olimlar maxsus datchiklardan foydalanishdi, ular miyaning sezgi sohasini rag‘batlantirib, teginish hissini yaratdi. Olimlarning ta’kidlashicha, eng muhim jihat asab tizimining yangi aloqalar hosil qilish qobiliyatidir.
Qurilmalar o‘chirilgan holatda ham bemorning ayrim harakat funksiyalari saqlanib qolgan. Bu esa kelajakda ushbu texnologiyadan insult asoratlarini davolashda hamda boshqa og‘ir kasalliklarni yengishda keng foydalanish mumkinligini ko‘rsatadi.
Mazkur kashfiyot tibbiyot olamida yangi davrni boshlab berishi kutilmoqda.
