Kambag‘al davlatlarda yo‘llardagi o‘lim xavfi olti baravar yuqori
Dunyo miqyosida yo‘l-transport hodisalari oqibatida jarohatlanish va o‘lim holatlari kamayib borayotgan bo‘lsa-da, bu ijobiy o‘zgarishlar barcha mamlakatlarda bir xil kechmayapti. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Lancet Public Health nashrida e’lon qilingan yangi tadqiqot natijalariga ko‘ra, daromadi past mamlakatlarda yo‘llardagi o‘lim xavfi boy davlatlarga qaraganda olti baravar yuqori ekani aniqlandi. Ushbu ma’lumotlar xalqaro tahliliy manbalar tomonidan tasdiqlangan.
Statistik ko‘rsatkichlarga ko‘ra, 1990-yildan 2023-yilgacha bo‘lgan davrda yo‘l-transport hodisalari bilan bog‘liq jarohatlar o‘ttiz sakkiz foizga, o‘lim holatlari esa o‘ttiz ikki foizdan ko‘proqqa kamaygan. Biroq so‘nggi o‘n yillikda AQSH va Gana kabi bir qator mamlakatlarda vaziyat aksincha yomonlashgan.
2023-yilning o‘zida dunyo bo‘ylab ellik milliondan ortiq jarohatlanish holati qayd etilgan bo‘lib, ularning bir milliondan ziyodi fojiali yakunlangan. Tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, eng katta tafovut mamlakatlarning iqtisodiy holati bilan bog‘liqdir.
Garchi yuqori daromadli davlatlarda to‘qnashuvlar soni ko‘p bo‘lsa-da, barcha o‘lim holatlarining deyarli to‘qson foizi kambag‘al mamlakatlar hissasiga to‘g‘ri kelmoqda. Bunday hududlarda har yuz ming kishiga qariyb qirq to‘rtta o‘lim holati to‘g‘ri keladi, rivojlangan davlatlarda esa bu ko‘rsatkich sakkiztaga ham yetmaydi.
O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan davlatlar uchun ham ushbu muammo dolzarb bo‘lib qolmoqda. Avtomobillar sonining keskin ortishi va shaharsozlik sur’atlari yo‘l infratuzilmasi hamda xavfsizlik choralaridan o‘zib ketayotgani asosiy xavf omillaridan biridir.
Hisobotga ko‘ra, iqtisodiyoti kuchsiz davlatlarda xavfsizlik kamarlaridan foydalanish ustidan nazoratning sustligi va tez tibbiy yordam tizimidagi kamchiliklar o‘lim darajasi yuqoriligiga sabab bo‘lmoqda. Yo‘l-transport hodisalari, ayniqsa, yosh avlod uchun jiddiy xavf tug‘dirmoqda.
O‘n yoshdan o‘ttiz to‘qqiz yoshgacha bo‘lgan erkaklar orasida avariyalar asosiy o‘lim sababi bo‘lib qolmoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, yo‘llardagi fojialar besh yoshdan yigirma to‘qqiz yoshgacha bo‘lgan bolalar va yoshlar hayotiga nuqta qo‘yuvchi birinchi raqamli omil hisoblanadi.
Ekspertlar yo‘llardagi xavfsizlikka salbiy ta’sir ko‘rsatayotgan zamonaviy omillarni ham sanab o‘tishdi. Haydovchilarning avtomobil boshqarish vaqtida mobil telefonlarga chalg‘ishi, old qismi baland bo‘lgan yirik avtomobillarning ko‘payishi shular jumlasidandir.
Bunday yirik transport vositalari piyodalar uchun og‘irroq jarohatlar xavfini tug‘diradi. Shuningdek, yo‘l infratuzilmasining piyodalar va velosipedchilar ehtiyojlariga moslashtirilmagani hamda avtomobillarning texnik xavfsizlik standartlariga javob bermasligi vaziyatni og‘irlashtirmoqda.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti hisob-kitoblariga ko‘ra, 2011-yildan buyon yo‘llarda o‘lim darajasini yigirma bir foizga tushirishga erishilgan. Shunga qaramay, xalqaro hamjamiyat oldida hali katta vazifalar turibdi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining yuqori darajadagi yig‘ilishlarida ushbu muammoni bartaraf etish uchun barcha davlatlar birdek mas’ul ekani alohida ta’kidlanmoqda.
