Somon yo‘li galaktikasi qadimiy to‘qnashuv natijasida burilib ketgani aniqlandi
Buyuk Britaniyadagi Darem universiteti astronomlari Somon yo‘li galaktikasi tarixi bilan bog‘liq kutilmagan va hayratlanarli ma’lumotlarni e’lon qilishdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
O‘tkazilgan so‘nggi tadqiqotlar natijasiga ko‘ra, bundan taxminan o‘n yoki o‘n bir milliard yil muqaddam bizning galaktikamiz boshqa bir yirik fazoviy tuzilma bilan to‘qnashgan. Ushbu ulkan hodisa Somon yo‘lining butun tuzilishini tubdan o‘zgartirib yuborgani aniqlandi.
Koinot miqyosidagi bu to‘qnashuv shunchalik kuchli bo‘lganki, natijada galaktika diski deyarli to‘qson darajaga burilib ketgan deb taxmin qilinmoqda. Olimlar bunday muhim xulosaga Gaya-Enselad deb nomlangan qadimiy galaktika bilan sodir bo‘lgan to‘qnashuv oqibatlarini maxsus kompyuter dasturlari yordamida modellashtirish orqali kelishdi.
Avvalroq Gaya kosmik teleskopi galaktikamiz chetidagi yulduzlarning g‘ayritabiiy harakat yo‘nalishlari asosida ushbu to‘qnashuv izlarini aniqlagan edi. Biroq yangi izlanishlar mazkur koinot hodisasining ko‘lami va ta’siri avval o‘ylanganidan ancha kengroq bo‘lganini yaqqol ko‘rsatmoqda.
Darem universiteti ilmiy xodimi Kirill Batrakovning ta’kidlashicha, ushbu to‘qnashuv nafaqat millionlab yangi yulduzlarning paydo bo‘lishiga turtki bergan, balki Somon yo‘li diskining fazodagi holati o‘zgarishiga ham asosiy sabab bo‘lgan. Bu esa galaktikadagi aksariyat yulduzlar qadimda markaz atrofida butunlay boshqacha yo‘nalishlar bo‘ylab harakatlanganini anglatadi.
Mazkur kashfiyot koinotning shakllanishi va rivojlanish bosqichlarini tushunishda yangi bir sahifa ochadi. Kompyuterda yaratilgan sun’iy modellar shuni ko‘rsatdiki, qadimiy diskning aynan mana shunday keskin burilishi Somon yo‘lining hozirgi ko‘rinishi va tuzilishini eng mantiqiy tarzda tushuntirib beradi.
Ushbu ilmiy model yo‘ldosh galaktikalarning joylashuviga to‘liq mos keladi va tashqi galaktik hududlardagi yulduzlarning nega g‘ayritabiiy darajada sekin aylanayotganiga ilmiy javob topishga yordam beradi. Koinotni o‘rganish bo‘yicha xalqaro tashkilotlar ma’lumotlariga ko‘ra, galaktikalar to‘qnashuvi fazoda noyob hodisa emas, balki ularning rivojlanishidagi odatiy bosqich hisoblanadi.
Kuzatilayotgan har to‘rtta galaktikadan kamida bittasi o‘z tarixi davomida shunday yirik to‘qnashuvni boshidan o‘tkazgan. Bunday jarayonlar galaktika shaklini butunlay o‘zgartirishi, milliardlab yulduzlarni qayta taqsimlashi va yangi yulduzlar tug‘ilishi jarayonini sezilarli darajada tezlashtirishi mumkin.
Olimlar ushbu yangi tadqiqot natijalari nafaqat Somon yo‘li, balki butun koinotdagi boshqa spiral shaklidagi galaktikalarning shakllanish tarixini aniqroq tiklashga yordam berishiga ishonishmoqda. Mazkur izlanishlar biz yashayotgan koinot burchagi qanchalik murakkab, shiddatli va dinamik o‘tmishga ega ekanligini yana bir bor isbotladi.
Kelajakda bu kabi tadqiqotlar koinot sirlarini yanada chuqurroq anglashga xizmat qiladi.
