Xitoy yangi sun’iy yo‘ldosh orqali geostatsionar kamarni kuzatadi

Xitoy koinot tadqiqotlari sohasida o‘ziga xos strategik qadam tashlab, 16-iyun kuni Shijian-31 nomli tajriba sun’iy yo‘ldoshini kutilmagan orbitaga joylashtirdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.

Mazkur qurilma yer yuzidan taxminan 35 786 kilometr balandlikda joylashgan geostatsionar kamarni to‘liq va izchil kuzatish imkoniyatiga ega bo‘ldi. Mutaxassislarning tahlillariga ko‘ra, ushbu apparat o‘zining noodatiy harakat trayektoriyasi tufayli butun Yer shari atrofidagi aloqa va monitoring tizimlarini yuqori nuqtadan nazorat qila oladi.

Geostatsionar kamar insoniyatning zamonaviy hayoti uchun o‘ta muhim hudud sanaladi, chunki aynan shu kenglikda asosiy aloqa, teleko‘rsatuv va ob-havo ma’lumotlarini uzatuvchi sun’iy yo‘ldoshlar jamlangan. Shijian-31 apparati klassik Molniya orbitasining o‘zgartirilgan shaklidan foydalanmoqda.

Odatda bunday orbitalar shimoliy hududlarda aloqa sifatini yaxshilash uchun xizmat qilsa, Xitoy muhandislari uni ekvator ustidagi muhim obyektlarni uzoq vaqt davomida kuzatishga moslashtirganlar. Orbita mexanikasi va texnik imkoniyatlar Yangi sun’iy yo‘ldoshning asosiy o‘ziga xosligi uning aylanish davrida yaqqol namoyon bo‘ladi.

Standart 12 soatlik sikl o‘rniga, Shijian-31 har bir to‘liq aylanishni 12,5 soat ichida amalga oshiradi. Bunday kichik farq apparatning har bir yangi o‘tishda o‘z kuzatuv nuqtasini uzunlik bo‘yicha 15,7 darajaga surishiga xizmat qiladi.

Natijada ushbu sun’iy yo‘ldosh taxminan 23 kun davomida butun sayyora atrofidagi geostatsionar kamarni to‘liq skanerlab chiqishga muvaffaq bo‘ladi. Apparat o‘z orbitasining eng yuqori nuqtasida Yerdan 39 900 kilometr masofagacha uzoqlashadi.

Bu ko‘rsatkich geostatsionar orbitadan bir necha ming kilometr balandroq bo‘lib, butun hududni go‘yoki yuqoridan turib qulay ko‘rinishda nazorat qilish imkonini beradi. Koinot sohasidagi mutaxassislar ushbu yondashuvni orbital mexanika yo‘nalishidagi o‘ta puxta o‘ylangan va samarali yechim sifatida baholamoqdalar.

Strategik ahamiyat va loyihaning maxfiyligi Xitoy aerokosmik fan va texnika korporatsiyasi o‘zining rasmiy bayonotida Shijian-31 faqat koinot muhitini tadqiq qilish uchun mo‘ljallanganini ma’lum qildi. Biroq ushbu turkumdagi avvalgi apparatlar koinotda yonilg‘i quyish va orbital vaziyatni monitoring qilish kabi murakkab harbiy-texnik vazifalarni bajargani ko‘pchilikda shubha uyg‘otmoqda.

Hozircha loyiha mualliflari yangi apparatning birorta ham suratini jamoatchilikka e’lon qilgani yo‘q. Tahlilchilarning fikricha, Shijian-31 qurilmasini Yerdan turib kuzatish ham o‘ta qiyin vazifadir.

Uning minimal balandligi 2000 kilometrni tashkil etadi, bu esa ko‘plab masofadan zondlash sun’iy yo‘ldoshlaridan ancha yuqori ko‘rsatkichdir. Shuningdek, u geostatsionar orbitadagi boshqa inspektor-apparatlardan ham minglab kilometr uzoqlikda harakatlanadi, bu esa uni deyarli sezilmas va maxfiy qiladi.

Ekspertlar xulosasiga ko‘ra, Xitoyning ushbu texnologiyasi koinotdagi faoliyatni doimiy nazorat qilishga bo‘lgan qiziqish ortib borayotganidan dalolat beradi. Zarurat tug‘ilganda, Shijian-31 minimal yonilg‘i sarfi bilan o‘z yo‘nalishini o‘zgartirib, bevosita geostatsionar kamar ichiga kirishi va u yerdagi istalgan obyekt bilan yaqin masofadan aloqaga kirishishi yoki uni o‘rganishi mumkin.