AQSHda smartfondagi ma’lumotlarni o‘chirgan shaxsga nisbatan jinoiy ish ochildi
Amerika Qo‘shma Shtatlari Adliya vazirligi mamlakat tarixida ilk bor chegara nazorati vaqtida smartfondagi ma’lumotlarni masofaviy yoki avtomatik tarzda yo‘q qilishga mo‘ljallangan maxsus paroldan foydalangan shaxsga nisbatan jinoiy ish ochdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Atlanta shahrida istiqomat qiluvchi Samuel Tunik o‘z qurilmasini bojxona xodimlariga topshirishdan avval, undagi barcha fayllarni butunlay o‘chirib yuboruvchi kodni kiritganlikda ayblanmoqda. Ushbu holat huquqni muhofaza qilish organlari tomonidan dalillarni qasddan yo‘q qilish va tergov harakatlariga to‘sqinlik qilish sifatida baholanmoqda.
Mazkur voqea texnologiya va huquqshunoslik olamida katta bahslarga sabab bo‘ldi. Bu AQSH federal prokuraturasi tomonidan majburiy vaziyat paroli deb ataluvchi funksiyadan foydalanganlik uchun shaxsni javobgarlikka tortish bilan bog‘liq birinchi rasmiy holatdir.
Ushbu funksiya qurilma egasi bosim ostida qolganda yoki parolni aytishga majbur bo‘lganda, tizimga kirish o‘rniga barcha ma’lumotlarni darhol o‘chirib tashlashga xizmat qiladi. Maxfiy operatsion tizim va kutilmagan natija Samuel Tunik o‘zining smartfonida standart dasturiy ta’minot o‘rniga maxfiylikka yo‘naltirilgan GrapheneOS operatsion tizimidan foydalangan.
Mazkur tizim foydalanuvchiga ikki xil parol o‘rnatish imkonini beradi: biri odatiy foydalanish uchun, ikkinchisi esa favqulodda holatlarda barcha ma’lumotlarni yo‘q qilish uchun mo‘ljallangan. Voqea 2025-yilning yanvar oyida Atlanta xalqaro aeroportida sodir bo‘lgan.
Tunik xorijdan qaytayotganida bojxona xodimlari uni qo‘shimcha tekshiruvdan o‘tkazishga qaror qilishgan va smartfonini taqdim etishni talab qilishgan. Rasmiylar qurilmani tekshirishga urinishganida, kiritilgan kod tizimdagi barcha raqamli tarkibni o‘chirib yuborgan.
Prokuratura bu harakatni qonunbuzarlik deb hisoblamoqda. Biroq ayblanuvchining advokatlari mijozning huquqlari buzilganini, unga advokat bilan bog‘lanish imkoniyati berilmaganini va smartfonni olib qo‘yish uchun yetarli asoslar bo‘lmaganini ta’kidlamoqda.
Konstitutsiyaviy huquqlar va chegara nazorati Ushbu sud ishi fuqarolarning chegara hududlaridagi huquqlari borasidagi eski bahslarni yana kun tartibiga chiqardi. AQSH hukumati uzoq vaqtdan beri chegara nazorat punktlarida smartfonlarni sud ruxsatisiz tekshirish huquqiga ega ekanligini da’vo qilib keladi.
Himoya tomoni esa bu amaliyot shaxsiy daxlsizlik huquqini buzish ekanligini bildirmoqda. Shuningdek, advokatlar Tunikning ekologik harakatlardagi faolligi sababli hukumatning nishoniga tushganini taxmin qilishmoqda.
U Atlantada huquq-tartibot idoralari uchun qurilayotgan yirik o‘quv markazi loyihasiga qarshi chiqayotgan guruh a’zosi bo‘lgan. Shu sababli, himoyachilar smartfonni tekshirishga bo‘lgan urinishni siyosiy bosim o‘tkazish harakati sifatida baholamoqdalar.
Hozirda sud jarayoni davom etmoqda va uning natijasi kelajakda raqamli maxfiylik hamda chegara nazorati qoidalariga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi kutilmoqda.
