AQSHda cheksiz energiya manbasini yaratish uchun ruxsat berildi
Amerika Qo‘shma Shtatlarining American Fusion kompaniyasi energetika sohasida ulkan burilish yasashi kutilayotgan Texatron Fusion Engine deb nomlangan termoyadroviy sintez qurilmasini sinovdan o‘tkazish uchun Texas shtati Sog‘liqni saqlash departamentidan rasmiy ruxsatnoma oldi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Mazkur hujjat reaktorning turli quvvatdagi o‘n ikkita modifikatsiyasini tadqiq qilish imkonini beradi. Ushbu loyihaning asosiy maqsadi quyoshda sodir bo‘ladigan tabiiy jarayonlarni sun’iy ravishda takrorlash orqali cheksiz va ekologik toza energiya manbasini yaratishdan iborat.
Hozirda muhandislar Texas texnologiya universiteti negizida boshqariladigan termoyadroviy reaksiyani barqaror ushlab turish bo‘yicha amaliy tajribalarga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Olingan ruxsatnoma 500 kilovattdan 1 gigavattgacha bo‘lgan quvvat oralig‘idagi qurilmalarni qamrab oladi.
Mutaxassislar ushbu tajribalar orqali texnologiyaning xavfsizligi va samaradorligini to‘liq isbotlashni rejalashtirgan. Agar sinovlar muvaffaqiyatli yakunlansa, insoniyat an’anaviy yoqilg‘i resurslariga qaramlikdan butunlay qutulishi va atrof-muhitga zarar yetkazmaydigan yangi turdagi elektr energiyasiga ega bo‘lishi mumkin.
Texnologiyaning ishlash tamoyili va xavfsizligi An’anaviy atom elektr stansiyalaridan farqli o‘laroq, ushbu texnologiya og‘ir elementlar yadrosining parchalanishiga emas, balki yengil yadrolarning birlashishi, ya’ni sintez jarayoniga asoslangan. Bunda o‘ta yuqori haroratdagi plazma kuchli magnit maydoni yordamida maxsus qurilma ichida ushlab turiladi.
Bu usulning eng katta afzalligi shundaki, jarayon davomida uzoq vaqt saqlanadigan radioaktiv chiqindilar hosil bo‘lmaydi. Bu esa texnologiyani ekologik jihatdan butunlay xavfsiz va kelajak uchun eng istiqbolli yechimga aylantiradi.
Sinovlar jarayonida olimlar plazmaning harorati, zarralarning zichligi va magnit maydonining barqarorligini doimiy ravishda nazorat qilib boradilar. Dastlabki bosqichda energiya qisqa muddatli impulslar ko‘rinishida olinadi.
Bu tajribalar kelajakda iste’molchilarni uzluksiz elektr toki bilan ta’minlaydigan to‘liq quvvatli sanoat reaktorlarini qurish uchun mustahkam poydevor bo‘lib xizmat qiladi. Iqtisodiy va ijtimoiy sohalardagi istiqbollar Kompaniya loyihasining o‘ziga xosligi shundaki, unda an’anaviy bug‘ turbinalaridan foydalanilmaydi.
Buning o‘rniga plazma energiyasini to‘g‘ridan-to‘g‘ri elektr energiyasiga aylantirish usuli qo‘llaniladi. Hozirgi vaqtda muhandislar turli quvvatdagi ixcham qurilmalar ustida ish olib bormoqda.
Bunday kichik hajmli reaktorlar uzoq hududlardagi sanoat korxonalarini, yirik ma’lumotlarni qayta ishlash markazlarini va olis aholi punktlarini mustaqil ravishda energiya bilan ta’minlash imkonini beradi. Rejaga ko‘ra, 2026-yilning yakuniga qadar plazma tizimining barcha asosiy sinovlari yakunlanadi va texnologiya xalqaro patentlar bilan himoyalanadi.
Shundan so‘ng kompaniya tijoriy hamkorlar bilan muzokaralarni boshlashni va yangi turdagi energiya qurilmalarini bozorga chiqarishni ko‘zlamoqda. Barcha tajriba natijalari mustaqil xalqaro ekspertlar tomonidan tekshirilgach, ochiq ilmiy nashrlarda e’lon qilinishi kafolatlangan.
Bu kabi loyihalar nafaqat energetika sohasini, balki butun jahon iqtisodiyotining rivojlanish yo‘nalishini tubdan o‘zgartirib yuborishi kutilmoqda.
