Sun'iy intellekt kompaniyalari bosma kitoblarni ommaviy sotib olib yo'q qilmoqda
Sun'iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish bilan shug'ullanuvchi yirik kompaniyalar o'z modellarini o'qitish va ma'lumotlar omborini kengaytirish maqsadida bosma kitoblarni ommaviy ravishda sotib olishga kirishdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
404 Media nashri o'tkazgan surishtiruv natijalariga ko'ra, ushbu kitoblar raqamlashtirilgandan so'ng jismonan yo'q qilib yuborilmoqda. Bu holat jahon adabiy merosining saqlanib qolishi borasida jiddiy xavotirlarga sabab bo'lmoqda.
Mazkur xaridlar ko'pincha maxfiy vositachilar orqali amalga oshirilib, bir vaqtning o'zida millionlab nusxadagi nashrlar savdosi yo'lga qo'yilgan. Xarid jarayonida buyurtmachilar uchun kitobning muallifi yoki janri emas, balki undagi matnning hajmi va sifati asosiy mezon hisoblanmoqda.
Ilgari kutubxonalar va kitob savdosi bilan shug'ullanuvchi tashkilotlarga xizmat ko'rsatgan yirik ma'lumotlar bazalari endilikda o'z faoliyatini sun'iy intellekt korporatsiyalariga yo'naltirgan. Ular kitoblarni ulgurji yetkazib berish bo'yicha maxsus xizmatlarni taklif qilmoqda.
Ikkinchi qo'l kitob savdosi bilan shug'ullanuvchi tadbirkorlarning ta'kidlashicha, bozorga bo'lgan talab misli ko'rilmagan darajada oshgan. Kitob bozoridagi keskin o'zgarishlar Mutaxassislarning fikricha, insonlar tomonidan yozilgan va tahrirlangan bosma asarlar neyrotarmoqlar uchun eng ishonchli va sifatli ma'lumot manbai hisoblanadi.
Hozirgi kunda internet tarmog'i sun'iy intellekt tomonidan yaratilgan past sifatli va takroriy matnlar bilan to'lib bormoqda. Bunday sharoitda haqiqiy kitoblar til modellarining mantiqiy fikrlashi va savodxonligini oshirish uchun o'rnini bosib bo'lmas xazinaga aylandi.
Shu sababli, texnologiya gigantlari sifatli matn qidirib, an'anaviy kutubxona va do'konlardagi zaxiralarni o'zlashtirishga intilmoqda. Biroq, bu jarayon ko'plab huquqiy va axloqiy muammolarni keltirib chiqarmoqda.
Masalan, Anthropic va Google kabi kompaniyalar mualliflik huquqi bilan himoyalangan asarlardan ruxsatsiz foydalanganlikda ayblanib, sudga tortilgan. Sud jarayonlarida ma'lum bo'lishicha, kompaniyalar kitoblarni skanerlash jarayonini tezlashtirish uchun ularni sahifalarga bo'lib tashlagan va yaroqsiz holga keltirgan.
Garchi qonuniy sotib olingan kitoblardan foydalanish ba'zi hollarda "adolatli foydalanish" tamoyiliga mos kelsa-da, millionlab nusxalarning jismoniy yo'q qilinishi madaniy fojia sifatida baholanmoqda. Madaniy merosning yo'qolish xavfi Eng achinarli jihati shundaki, skanerlashdan so'ng ko'plab noyob va qayta nashr etilmaydigan kitoblar butunlay yo'q qilinmoqda.
Ularning raqamli nusxalari esa ommaga ochiq bo'lmagan, faqatgina xususiy kompaniyalarning yopiq bazalarida saqlanib qolmoqda. Bu esa kelajak avlodlar uchun insoniyat intellektual mulkining jismoniy nusxalaridan mahrum bo'lish xavfini tug'diradi.
Agar bu tendensiya davom etsa, ko'plab nodir asarlar faqatgina kompyuter xotirasidagi kodlar ko'rinishida qolib, ularning asl holati tarix qa'riga singib ketishi mumkin. Ushbu vaziyat raqamli texnologiyalar va an'anaviy qadriyatlar o'rtasidagi muvozanatni saqlash zarurligini ko'rsatmoqda.
Sun'iy intellektni rivojlantirish yo'lida madaniy merosning qurbon qilinishi uzoq istiqbolda insoniyat ma'naviyatiga salbiy ta'sir ko'rsatishi tayin. Shuning uchun ham xalqaro hamjamiyat va mualliflik huquqini himoya qiluvchi tashkilotlar ushbu masalaga jiddiy e'tibor qaratishi talab etiladi.
