Finlandiyada dunyodagi ilk yer osti yadro chiqindilari ombori ishga tushadi
Finlandiyaning Radiatsiya va yadro xavfsizligi boshqarmasi mamlakatda dunyodagi ilk doimiy yer osti yadro chiqindilari omboridan foydalanish uchun rasmiy ruxsatnoma berilganini e’lon qildi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Onkalo deb nomlangan ushbu noyob inshoot ishlatilgan yadro yoqilg‘isini xavfsiz tarzda saqlash va geologik jihatdan ko‘mish imkonini beruvchi jahondagi birinchi amaliy loyihadir. Helsinki shahridan taxminan 240 kilometr uzoqlikda joylashgan ushbu majmua global energetika va ekologiya xavfsizligini ta’minlashda yangi davrni boshlab berishi kutilmoqda.
Mazkur ulkan loyihani amalga oshirish uchun tayyorgarlik ishlari qariyb qirq yil davom etdi. Mutaxassislarning uzoq muddatli izlanishlari va tekshiruvlari natijasida, omborning radiatsiya hamda yadro xavfsizligi talablariga to‘liq javob berishi tasdiqlandi.
Hozirgi kunda ushbu obyektdan foydalanishga to‘sqinlik qiluvchi hech qanday texnik yoki ekologik xavf mavjud emasligi mutasaddi tashkilotlar tomonidan e’tirof etildi. Xavfsizlikni ta’minlashning o‘ziga xos usuli Loyiha doirasida yuqori darajada faol bo‘lgan ishlatilgan yadro yoqilg‘isi maxsus tayyorlangan temir va mis idishlarga joylashtiriladi.
Ushbu germetik idishlar yer sathidan 400–450 metr chuqurlikda, qattiq qoya jinslari bag‘rida barpo etilgan maxsus omborga ko‘miladi. Bunday chuqur geologik izolyatsiya usuli radioaktiv moddalarni insoniyat va tabiatdan butunlay ajratib qo‘yishni kafolatlaydi.
Onkalo omborining texnik imkoniyatlari hayratlanarli darajada bo‘lib, u radioaktiv chiqindilarni kelgusi 100 000 yil davomida mutlaqo xavfsiz holatda saqlashga mo‘ljallangan. Bu insoniyat tarixidagi eng uzoq muddatli xavfsizlik loyihalaridan biri hisoblanadi.
Mazkur inshoot nafaqat Finlandiya, balki butun dunyo uchun yadro energetikasi chiqindilarini boshqarishda namuna vazifasini o‘taydi. Kelgusidagi rejalar va huquqiy jarayonlar Loyiha ijrochisi hisoblangan Posiva kompaniyasi ushbu obyektni 2070-yilning oxirigacha muvaffaqiyatli ishlatishni rejalashtirgan.
Hozirgi bosqichda asosiy texnik ruxsatnoma olingan bo‘lsa-da, ombor to‘laqonli faoliyat boshlashi uchun yana bir huquqiy hujjat talab etiladi. Finlandiya Iqtisodiy rivojlanish va bandlik vazirligi tomonidan beriladigan yakuniy ruxsatnomadan so‘ng, obyekt rasman ishga tushiriladi.
Ushbu tarixiy qadam yadro energetikasidan foydalanuvchi boshqa davlatlar uchun ham muhim tajriba maktabi bo‘ladi. Finlandiyaning ushbu muvaffaqiyati atom elektr stansiyalaridan chiquvchi chiqindilarni utilizatsiya qilish masalasi yechimini topganini anglatadi.
Kelajakda shunga o‘xshash texnologiyalarni boshqa mamlakatlarda ham joriy etish imkoniyatlari ko‘rib chiqilmoqda.
