«Speysiks» o'z raketalarini asosan «Starlink» loyihasi uchun yo'naltirmoqda
Elon Musk egalik qiladigan SpaceX kompaniyasi o‘zining Falcon 9 raketalarini asosan shaxsiy Starlink sun’iy yo‘ldosh tarmog‘ini kengaytirishga yo‘naltirmoqda, bu esa tashqi buyurtmachilar uchun koinotga chiqish imkoniyatlarini keskin cheklab qo‘ydi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Mavjud ma’lumotlarga ko‘ra, ushbu holat kosmik sanoatdagi ko‘plab yangi korxonalar va operatorlar uchun jiddiy to‘siqqa aylanib, kelgusidagi parvozlarni yillar davomida kutishga majbur qilmoqda. Natijada, ko‘plab kompaniyalar o‘z qurilmalarini orbitaga chiqarish uchun 2028-2029-yillarga qadar navbat kutishlari haqida ogohlantirilgan.
Statistik ko‘rsatkichlar shuni ko‘rsatadiki, agar 2020-yilda Falcon 9 parvozlarining yarmidan ko‘pi tashqi mijozlar uchun amalga oshirilgan bo‘lsa, 2026-yilga borib parvozlarning qariyb 80 foizi faqat Starlink loyihasiga xizmat qiladi. Bu kabi o‘zgarishlar koinot bozorida raqobatning pasayishiga va xizmat ko‘rsatish narxlarining oshishiga olib kelmoqda.
Iqtisodiy manfaatlar va biznes yondashuvi Bunday vaziyatning yuzaga kelishiga SpaceX kompaniyasining o‘ziga xos iqtisodiy modeli sabab bo‘lmoqda. Bir vaqtning o‘zida ham raketa uchirish operatori, ham dunyodagi eng yirik sun’iy yo‘ldosh tarmog‘i egasi bo‘lgan kompaniya uchun o‘z qurilmalarini fazoga chiqarish ancha daromadli hisoblanadi.
Masalan, 2025-yilda Starlink loyihasi kompaniya umumiy daromadining 60 foizidan ortig‘ini ta’minlashi kutilmoqda, bu esa an’anaviy raketa uchirish xizmatidan olinadigan foydadan bir necha baravar ko‘pdir. Kompaniya o‘zining rasmiy hujjatlarida davlat buyurtmalari va tijoriy mijozlardan ko‘ra shaxsiy loyihalariga ustuvorlik berishi mumkinligini ochiq tan olgan.
Hozirgi kunda AQShda sun’iy yo‘ldoshlar ishlab chiqarish bilan shug‘ullanuvchi 500 dan ortiq korxona mavjud bo‘lib, ularning umumiy sarmoyasi 50 milliard dollardan oshadi. Biroq, ularning barchasi koinotga chiqish uchun deyarli yagona va arzon yo‘l bo‘lgan Falcon 9 raketalariga bog‘lanib qolgan.
Muqobil yechimlar va kelajakdagi o‘zgarishlar Ko‘plab kichik kompaniyalar uchun Falcon 9 hozircha o‘z apparatlarini orbitaga yetkazishning eng qulay usuli bo‘lib qolmoqda. Biroq, xizmat narxlarining yildan-yilga oshib borishi vaziyatni yanada murakkablashtirmoqda.
Agar o‘n yil avval bitta raketa uchirish qiymati 54 million dollar atrofida bo‘lgan bo‘lsa, bugungi kunda bu ko‘rsatkich 74 million dollardan oshib ketdi. Ushbu muammo nafaqat kichik startaplarga, balki Amazon kabi yirik korporatsiyalarning koinotdagi loyihalariga ham salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Vujudga kelgan tanqislik sharoitida soha ishtirokchilari yangi muqobil yo‘llarni qidirishga majbur bo‘lmoqdalar. Ayrim kompaniyalar o‘z infratuzilmasini yaratish uchun boshqa operatorlarni sotib olish orqali mustaqillikka erishishga harakat qilmoqda.
Mutaxassislarning fikricha, koinotga chiqishdagi ushbu navbatlar va cheklovlar faqat o‘ta og‘ir vaznli Starship raketasining muntazam parvozlari yo‘lga qo‘yilgandan so‘nggina yumshashi mumkin. Bu esa SpaceX kompaniyasining umumiy yuk tashish quvvatini sezilarli darajada oshirishga xizmat qiladi.
