Xitoylik olimlar Oyning dunyodagi eng mukammal xaritasini yaratdi
Xitoylik olimlar Oy sirtining 1:5 000 000 masshtabdagi dunyodagi eng mukammal va batafsil global geologik xaritasini yaratdilar. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Mazkur ulkan loyiha mamlakatning Chanʼe dasturi hamda xalqaro kosmik missiyalar davomida toʻplangan eng soʻnggi maʼlumotlar asosida tayyorlandi. Yangi xarita kelgusida Oyda ilmiy-tadqiqot stansiyalarini barpo etish, qoʻnish maydonlarini aniq belgilash va tabiiy yoʻldoshni oʻrganish boʻyicha strategik rejalarni tuzishda asosiy manba boʻlib xizmat qiladi.
Ushbu ilmiy ish Oyning ichki tuzilishi va uning rivojlanish bosqichlarini tushunishda yangi davrni ochib beradi. Hajmi taxminan 280 santimetrga 120 santimetr boʻlgan mazkur noyob xarita oʻz ichiga 13 mingdan ortiq zarbali kraterlar va 81 ta ulkan havzani qamrab olgan.
Shuningdek, unda 14 xil geologik tuzilma hamda 17 turdagi togʻ jinslari aniq tasniflangan. Mutaxassislar bunday keng qamrovli tizimlashtirish ishlari Oyning geologik evolyutsiyasini oʻrganishda muhim qadam ekanini taʼkidlamoqda.
Xarita nafaqat sirtqi koʻrinishni, balki qatlamlarning joylashuv xususiyatlarini ham oʻzida aks ettiradi. Oy geologik tarixining yangi xronologiyasi Loyihaning eng muhim ilmiy natijalaridan biri Oyning geologik vaqt shkalasi yangilangani boʻldi.
Mazkur tizim sayyoramiz tabiiy yoʻldoshi sirtidagi qatlamlar va tuzilmalarni uning tarixidagi maʼlum davrlar bilan bogʻlash imkonini beradi. Olimlar zamonaviy maʼlumotlarga tayanib, geologik davrlar boshlanish sanalariga aniqlik kiritdilar.
Xususan, Eytken davrining boshlanishi bundan 4,33 milliard yil muqaddam, Nektar davri 4,17 milliard yil avval, Imbriy davri esa 3,92 milliard yil oldin boshlangani tasdiqlandi. Bundan tashqari, mazkur xarita tarixda ilk bor Oyning kechki geologik qatlamlarining yanada batafsil global tasnifini taqdim etadi.
Bu esa ilmiy hamjamiyatga Oy qobigʻining shakllanish bosqichlarini yaxshiroq tushunish imkonini beradi. Har bir davrga oid qatlamlar xaritada alohida ranglar va belgilar bilan ajratib koʻrsatilgani tadqiqotchilar uchun qoʻshimcha qulaylik yaratadi.
Mineral tarkibi va chuqur qatlamlar tahlili Mualliflar yangi xaritani yaratishda mineral tarkib boʻyicha yuqori aniqlikdagi maʼlumotlar hamda eng soʻnggi kosmik missiyalar natijalaridan keng foydalanishdi. Xususan, Chanʼe-4 va Chanʼe-6 apparatlari olib borgan kuzatuvlar Oyning eng yirik zarbali tuzilmasi boʻlgan Janubiy qutb — Eytken havzasida gabbro-norit jinslari mavjudligini aniqlash imkonini berdi.
Olingan bu maʼlumotlar Oy qaʼrining chuqur tuzilishi hamda uning moddiy tarkibi haqida qimmatli ilmiy xulosalar chiqarishga yoʻl ochadi. Shunchalik yirik masshtabdagi xarita uchun mutaxassislar mutlaqo yangi geologik obyektlarni aks ettirish tizimini ishlab chiqishdi.
Turli tuzilmalar uchun xarita oʻqilishini saqlab qolgan holda, ilmiy ahamiyatga molik yirik obyektlarni ham bir vaqtning oʻzida koʻrsatish imkonini beruvchi minimal oʻlchamlar belgilandi. Xitoylik tadqiqotchilarning taʼkidlashicha, ushbu xarita kelgusida Oy sirtini va uning qaʼrini tadqiq etishga qaratilgan barcha xalqaro va milliy kosmik dasturlar uchun mustahkam poydevor vazifasini bajaradi.
