Jill Lepore texnologiya kompaniyalari demokratik boshqaruvga xavf solayotganini aytdi
Garvard universiteti tarixchisi va mashhur The New Yorker nashri sharhlovchisi Jill Lepore o‘zining yangi asarida zamonaviy texnologiya kompaniyalari demokratik boshqaruv tizimini o‘zlashtirib olayotgani haqida jiddiy xavotir bildirdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Muallifning ta’kidlashicha, xususiy korporatsiyalar davlat funksiyalarini bosqichma-bosqich egallashi jamiyatni algoritmlar va mashinalar hukmronligiga yetaklamoqda. Bu jarayon an’anaviy boshqaruv usullarini siqib chiqarib, yangi turdagi mustabid tuzumning shakllanishiga zamin yaratmoqda.
Olima ushbu holatni sun’iy davlat deb atab, u liberal demokratik qadriyatlarga va inson huquqlariga butun dunyo miqyosida putur yetkazayotganini qayd etgan. Texnokratik falsafa va sun’iy davlat xavfi Jill Leporening fikriga ko‘ra, hozirgi kunda Amerika Qo‘shma Shtatlari va boshqa rivojlangan mamlakatlarda milliy respublika tushunchasi o‘rnini texnologik tuzilmalar egallab bormoqda.
Ushbu g‘oyaning ildizlari asrlar davomida shakllangan texnokratik qarashlarga borib taqaladi. Mazkur falsafa jamiyatni to‘liq mashinalar va hisoblash tizimlari boshqarishi kerakligini targ‘ib qiladi.
Tarixchi o‘zining ilmiy tadqiqotlarida texnologik taraqqiyotga qarshi emasligini, biroq xususiy kompaniyalarning davlat vakolatlarini o‘zlashtirishi jamiyat uchun halokatli ekanini tushuntirib beradi. Ilmiy fantastika va siyosiy ziddiyatlar Tarixchi olima Kremniy vodiysining yetakchi vakillari, xususan, Ilon Mask kabi tadbirkorlarning qarashlarini ham keskin tanqid ostiga olgan.
Uning ta’kidlashicha, zamonaviy texnologiya rahbarlari ilmiy fantastika asarlari va komikslardagi g‘oyalarni noto‘g‘ri talqin qilgan holda kelajakni qurishga urinmoqdalar. Mask yoqtiradigan fantastik obrazlar va syujetlar aslida tadbirkor ilgari surayotgan siyosiy e’tiqodlarga butunlay zid keladi.
Lepore o‘z kitobida bunday sun’iy tuzilmalarning tarixiy ildizlarini o‘rganib, mashinalar boshqaruviga asoslangan jamiyatlar uzoq muddat yashay olmasligini va muqarrar ravishda inqirozga yuz tutishini ilmiy asoslab bergan. Demokratiyaning taqdiri va yangi davr Asarda ko‘tarilgan eng muhim masalalardan biri bu asrlar davomida shakllangan teng huquqlilik va demokratik erkinliklarning so‘nggi yillarda zaiflashib borayotganidir.
Algoritmlar va korporativ manfaatlar ustuvor bo‘lgan jamiyatda oddiy fuqarolarning siyosiy jarayonlardagi ishtiroki cheklanib qoladi. Bu esa o‘z navbatida ijtimoiy hayotda noaniqlik va tushunmovchiliklarni kuchaytiradi.
Mutaxassislarning fikricha, mazkur ilmiy asar texnologik sanoatning jamiyatga ta’sirini chuqur tahlil qilishi bilan g‘oyat ahamiyatlidir. U raqamli asrda davlat va fuqaro o‘rtasidagi munosabatlar qanday o‘zgarayotganini anglash, shuningdek, kelajakdagi ijtimoiy xavflarning oldini olish uchun muhim manba bo‘lib xizmat qiladi.
Kitob zamonaviy dunyoda inson omilini saqlab qolish va demokratik tamoyillarni himoya qilish zarurligini yana bir bor eslatadi.
