Google tropik siklonlarni erta bashorat qiluvchi yangi model yaratdi
Google DeepMind va Google Research mutaxassislari tropik siklonlar rivojlanishini anʼanaviy usullarga qaraganda ancha erta bashorat qilishga qodir boʻlgan WeatherNext nomli sunʼiy intellekt modelini yaratdilar. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Ushbu yangi texnologiya ob-havo hodisalarini oʻrtacha bir sutka oldinroq aniqlash imkonini beradi. Mutaxassislarning taʼkidlashicha, tizimning uch kunlik prognozi hozirgi kunda qoʻllanilayotgan odatiy modellarning ikki kunlik tahlillari bilan bir xil aniqlik darajasiga ega.
Mazkur ishlanma meteorologiya sohasida muhim qadam boʻlib, tabiiy ofatlarni oldindan aytib berish samaradorligini sezilarli darajada oshiradi. Yangi modelning imkoniyatlari 2025-yilning oktyabr oyida sodir boʻlgan Melissa toʻfoni misolida amalda isbotlandi.
Boʻron quruqlikka yetib kelishidan besh kun oldin WeatherNext tizimi uning Yamayka tomon yoʻnalishi va eng yuqori, yaʼni beshinchi darajagacha kuchayishini 80 foizlik ehtimollik bilan bashorat qildi. Tabiiy ofat haqiqatan ham kuchli suv toshqinlari va koʻchkilar bilan birga hududga yopirildi.
Bunday aniq va muddatidan oldin berilgan ogohlantirish masʼul xizmatlarga aholini xavfsiz joyga koʻchirish, oziq-ovqat va dori-darmon zaxiralarini yaratish hamda zarur resurslarni oʻz vaqtida safarbar etish uchun qoʻshimcha vaqt taqdim etdi. Texnologiyaning oʻziga xos xususiyatlari Tropik siklonlarning ham harakat yoʻnalishini, ham kuchini bir vaqtning oʻzida aniqlash meteorologiyadagi eng murakkab vazifalardan biri hisoblanadi.
Boʻronning yoʻnalishi asosan global atmosfera jarayonlariga bogʻliq boʻlsa, uning intensivligi okean va havo qatlamidagi mahalliy sharoitlarga tayanadi. Avvalgi sunʼiy intellekt tizimlari yoʻnalishni aniqlashda yaxshi natija koʻrsatgan boʻlsa-da, boʻronning kuchini bashorat qilishda koʻp hollarda xatolikka yoʻl qoʻyar edi.
WeatherNext esa ushbu ikki koʻrsatkichni uygʻun holda tahlil qila oladi. Ushbu model faqatgina siklonlar haqidagi cheklangan maʼlumotlar asosida emas, balki juda keng koʻlamli meteorologik kuzatuvlar bazasida oʻqitildi.
Bunday yondashuv tizimga umumiy ob-havo oʻzgarishlarini kuzatish bilan bir qatorda tropik siklonlar evolyutsiyasini chuqur oʻrganish imkonini berdi. Tadqiqotchilarni eng koʻp hayratga solgan jihat shundaki, model anʼanaviy tizimlardan farqli oʻlaroq, nisbatan past aniqlikdagi atmosfera maʼlumotlaridan foydalangan holda ham yuqori natija koʻrsatishga muvaffaq boʻldi.
Ehtimoliy ssenariylar va kelajakdagi rejalar WeatherNext tizimining yana bir afzalligi shundaki, u bitta qatʼiy xulosa oʻrniga boʻron rivojlanishining yuzlab yoki minglab ehtimoliy ssenariylarini ishlab chiqadi. Dastlabki kichik oʻzgarishlar vaqt oʻtishi bilan butunlay boshqacha natijalarga olib kelishini hisobga oluvchi ushbu usul doirasida model oʻtgan yili bitta boʻron uchun 50 ta variant tuzgan boʻlsa, hozirda bu koʻrsatkich 1000 taga yetkazildi.
Mutaxassislarning taʼkidlashicha, mavjud hisoblash quvvatlari orqali anʼanaviy raqamli modellar yordamida buncha miqdordagi ssenariylarni olish deyarli imkonsizdir. AQSh Milliy uraganlarni kuzatish markazi vakillari sunʼiy intellekt mutaxassislarning oʻrnini butunlay bosmasligini, balki faqat yordamchi vosita boʻlib xizmat qilishini taʼkidlamoqda.
Shu bilan birga, Google DeepMind ilmiy hamjamiyat uchun WeatherNext modelining dastlabki kodlarini ochiq eʼlon qildi. Bu qadam butun dunyo olimlariga ob-havo bashorati sifatini yaxshilash va tabiiy ofatlar keltiradigan zararni kamaytirish yoʻlida hamkorlik qilish imkonini beradi.
