Bugun
Bugungi reyslar jadvali — 22 noyabr
+15°
bulutli shamol 2 m/s, janubi-sharq
ENRU

Olimlar suniy intellekt yordamida yangi turdagi bakteriofaglarni yaratdi

Texnologiya
42
Olimlar suniy intellekt yordamida yangi turdagi bakteriofaglarni yaratdi
Amerika Qo'shma Shtatlarining Palo-Alto shahridagi Arc Institute ilmiy tashkiloti tadqiqotchilari ilk bor sun'iy intellekt yordamida tabiatda uchramaydigan, biroq to'laqonli hayotiy bakteriofaglarni yaratishga muvaffaq bo'lishdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.

Bakteriofaglar bakteriyalarni zararkunanda sifatida yo'q qiluvchi viruslar bo'lib, ularning sun'iy ravishda ishlab chiqilishi biotibbiyot sohasida ulkan burilish yasashi kutilmoqda. Science jurnalida e'lon qilingan mazkur ilmiy tajriba nanotexnologiyalar rivojiga xizmat qilishi bilan birga, mutaxassislar o'rtasida biologik xavfsizlik borasida jiddiy bahs va xavotirlarni ham keltirib chiqardi.

Yangi genomlarni yaratish uchun olimlar barcha hayot shakllariga oid millionlab DNK ketma-ketliklari asosida Evo deb nomlangan maxsus genom til modelini ishlab chiqdilar. Matnlar bilan ishlovchi yirik til modellari tamoyillariga asoslangan ushbu tizim tabiiy genomlar bo'ysunadigan evolyutsion qonuniyatlarni o'rganib, ularning mutlaqo yangi variantlarini loyihalash imkonini berdi.

Tadqiqot davomida odamlar uchun zararsiz bo'lgan va ichak tayoqchasiga ta'sir ko'rsatadigan Phi X-174 bakteriofagi asosiy namuna sifatida tanlab olindi. Sun'iy genomlarning laboratoriya sinovlari Evo modeli sinov jarayonida 700 000 ta ehtimoliy genomik ketma-ketlikni shakllantirdi.

Tadqiqotchilar ularning ichidan eng istiqbolli deb topilgan 300 tasini tanlab olib, laboratoriya sharoitida sintez qildilar va bakteriyalar ichiga joylashtirdilar. Natijada ushbu jarayondan yetuk virus zarrachalari hosil bo'lib, ulardan 16 tasi to'laqonli hayotiy va faol ekanligi ilmiy jihatdan isbotlandi.

Sintez qilingan ushbu faglar o'z tuzilishi jihatidan tabiiy nusxalaridan sezilarli darajada farq qilishi bilan ajralib turadi. Sun'iy yaratilgan viruslar tarkibida mutlaqo yangi o'zgarishlar, g'ayrioddiy genlar va boshqaruvchi elementlar aniqlandi.

Masalan, faglardan biri o'zining oqsil qobig'ida evolyutsion jihatdan juda uzoq bo'lgan boshqa virusga tegishli DNKni qadoqlash oqsilidan foydalangan. Bu holat sun'iy intellektning tabiatda mavjud bo'lmagan biologik birikmalarni ham yarata olish qobiliyatini ko'rsatadi.

Antibiotiklarga chidamlilik muammosiga yechim Laboratoriya sinovlari sun'iy intellekt yaratgan faglar turlicha yuqumli faollikka egaligini va hatto tabiiy viruslarga nisbatan chidamlilik hosil qilgan bakteriya shtammlarini ham zararlay olishini ko'rsatdi. Bir nechta sun'iy faglar aralashmasi chidamli bakteriyalar bilan juda tez kurashgan bo'lsa, tabiiy viruslar aralashmasi bu vazifada ojizlik qildi.

Mazkur uslub kelajakda antibiotiklarga chidamli bakteriyalarga qarshi samarali davolash usullarini yaratishda muhim qadam bo'lishi mumkin. Biroq texnologiyaning jadal rivojlanishi mutaxassislarda haqli xavotirlarni uyg'otmoqda.

Jons Hopkins universiteti huzuridagi Sog'liqni saqlash xavfsizligi markazi professorlari generatorli sun'iy intellekt yordamida viruslarni loyihalash jarayoni nazoratdan chiqib ketishi mumkinligidan ogohlantirmoqda. Shu sababli, biotexnologik xavfsizlikni ta'minlash va ushbu sohani xalqaro miqyosda tartibga solish masalasi bugungi kunda dolzarb bo'lib qolmoqda.

Nodirbek RazzokovBosh muharrir, muxbir

O‘xshash yangiliklar

Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
ALLTEN MCHJ IT kompaniyasi futbol akademiyalari va sport maktablari uchun Skaut tizimini ishga tushirdi. Tizimda CRM va mobil ilovalar bor: akademiya rahbari to‘lov va qarzni, murabbiy davomatni,
Texnologiya12:29, 04-11-2026
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
O‘zbekistonda global to‘lov tizimi Apple Pay rasmiy ravishda ishga tushirildi va dastlabki kun o‘zining rekord ko‘rsatkichlari bilan eslatib qoldi. Uzum Bank
Texnologiya18:42, 28-10-2026
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Xitoyning eng yirik megapolislaridan biri bo‘lgan Shanxay shahri ko‘chalarida insonsimon robotlar sinovdan o‘tkazila boshlandi. Mazkur innovatsion qurilmalar yo‘l
Texnologiya10:33, 28-10-2026
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda 27 oktyabr kuni foydalanuvchilarga bank kartalarini Apple Pay va Google Pay to‘lov tizimlariga ulash imkoniyati ochildi. Bu o‘zgarish shaxsiy moliyaviy
Texnologiya14:12, 27-10-2026
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyaning Design by Joffrey dizayn studiyasi shaxmat olamida inqilobiy yangilik sifatida baholanayotgan o‘ziga xos loyihani taqdim etdi. Ijodkorlar asrlar davomida
Texnologiya23:54, 26-10-2026
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
AQSH mudofaa korporatsiyasi L3Harris va ma'lumotlar tahlili kompaniyasi Palantir harbiy texnikalarni takomillashtirish uchun sun'iy intellekt texnologiyalarini joriy etish ustida birgalikda ish
Texnologiya12:14, 26-10-2026