Olimlar koinotning eng ulkan va batafsil xaritasini yaratdi
Xalqaro olimlar guruhi insoniyat tarixidagi eng ulkan va batafsil koinot xaritasini yaratishga muvaffaq bo‘ldi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Ushbu keng ko‘lamli loyiha doirasida qariyb 4 milliardga yaqin yulduzlar, galaktikalar va boshqa samoviy jismlar haqidagi ma’lumotlar jamlangan bo‘lib, tasvirning umumiy hajmi 5,6 trillion piksni tashkil etadi. Mazkur noyob xarita koinotning bizga ma’lum bo‘lgan qismini yuqori aniqlikda ko‘rish va o‘rganish imkonini beradi.
Ushbu ulkan ilmiy ish DESI Legacy Imaging Surveys jamoasi tomonidan o‘n uch yil davomida olib borilgan tadqiqotlar natijasidir. Mutaxassislar turli teleskoplar yordamida olingan 263 mingdan ortiq suratlarni yagona tizimga birlashtirib, koinotning yaxlit manzarasini hosil qilishdi.
To‘plangan ma’lumotlar nafaqat inson ko‘zi ilg‘aydigan nurlanishni, balki yaqin infraqizil diapazonni ham qamrab olgan bo‘lib, bu uzoq masofadagi obyektlarni aniqroq tahlil qilishga xizmat qiladi. Koinotning yangi qirralari va tadqiqot usullari Dastlab ushbu kuzatuvlar galaktikalar va kvazarlarning nurlanish spektrlarini o‘rganuvchi maxsus uskunalar uchun asosiy manba sifatida tayyorlangan edi.
Olimlar yorug‘lik nurlarining qizil tomonga siljish darajasiga qarab, osmon jismlarigacha bo‘lgan masofani aniq hisoblab chiqadilar. Bu usul oddiy tekis tasvirni uch o‘lchamli fazoviy xaritaga aylantirish imkonini beradi va koinotning kengayish jarayonlarini tushunishda muhim ahamiyatga ega.
Yangi ma’lumotlar bazasi astronomiya olamida katta qiziqish uyg‘otmoqda, chunki u koinot sirlarini yanada chuqurroq o‘rganish uchun poydevor bo‘ladi. Ma’lumotlarning avvalgi, nisbatan kichikroq talqinlari asosida hozirga qadar 1800 dan ortiq ilmiy maqolalar va tadqiqot ishlari e’lon qilingan.
Bu esa yangi, kengaytirilgan xaritaning ilmiy salohiyati qanchalik yuqori ekanligidan dalolat beradi. Ilmiy ahamiyati va kelajakdagi imkoniyatlar Endilikda astronomlar ushbu ulkan ma’lumotlar to‘plami yordamida noyob samoviy jismlarni izlash, galaktikalarning paydo bo‘lish va rivojlanish bosqichlarini tahlil qilish imkoniga ega bo‘ladilar.
Shuningdek, mazkur baza zamonaviy texnologiyalarni, xususan, sun’iy intellekt tizimlarini o‘qitishda ham qo‘llaniladi. Sun’iy intellekt yordamida millionlab obyektlarni tezkorlik bilan saralash va ularning xususiyatlarini aniqlash koinotshunoslikda yangi kashfiyotlar davrini boshlab berishi kutilmoqda.
DESI loyihasi doirasidagi ishlar to‘xtab qolgani yo‘q, aksincha, uch o‘lchamli xarita muntazam ravishda kengaytirib borilmoqda. Joriy yilning bahor oylariga qadar olingan natijalarga ko‘ra, xaritaga 47 milliondan ortiq galaktika va kvazarlar muvaffaqiyatli kiritilgan.
Ushbu izlanishlar koinotning tuzilishi va undagi qorong‘u energiya kabi jumboqli hodisalarni tushunishda insoniyatga yangi ufqlar ochadi.
