Olimlar inson miyasini tiklovchi maxsus hujayralarning yangi xususiyatini aniqladi
Syurix universiteti neyrobiologlari inson miyasining shikastlanishdan keyingi tiklanish jarayonida muhim o‘rin tutadigan astrosit hujayralarining yangi xususiyatini aniqladilar. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Tadqiqotlar natijasida yulduzsimon shakldagi ushbu glial hujayralar bosh miya jarohatlanganda o‘ziga xos tarzda harakatlanishi va to‘qimalarni qayta tiklashi ma’lum bo‘ldi. Ilmiy kashfiyot miyaning o‘z-o‘zini davolash imkoniyatlari haqidagi tasavvurlarni yangilash bilan birga, kelajakda neyrologik kasalliklarni samarali davolash uchun yangi yo‘llarni ochib beradi.
Olimlar tirik sichqonlar ustida zamonaviy ikki fotonli mikroskopiya usuli yordamida kuzatuv olib bordilar. Ma’lum bo‘lishicha, miya jarohat olganida "regenerativ astrositlar" deb ataluvchi maxsus hujayralar guruhi faollashadi.
Ular shunchaki o‘z joyida ko‘payib qolmasdan, balki o‘zlarining uzun o‘simtalari orqali hujayra yadrolarini bevosita shikastlangan hududga yo‘naltiradi. Bu jarayon hujayralarning jismonan ko‘chib o‘tishiga o‘xshaydi va jarohat o‘rnida yangi himoya qatlamini hosil qilishga xizmat qiladi.
Hujayralarning migratsiyasi va to‘qima rekonstruksiyasi Zararlangan hududga yetib kelgan yadrolar astrositlar tarmog‘ini qayta shakllantirib, miya to‘qimasini go‘yo qaytadan "tikib chiqadi". Ushbu murakkab jarayon bir necha bosqichdan iborat bo‘lib, avval yadrolar o‘simtalar bo‘ylab harakatlanadi, so‘ngra to‘qimalarni tiklashga mas’ul bo‘lgan maxsus genlar ishga tushadi.
Natijada hujayralar o‘zaro aloqa tizimini to‘liq tiklab, miyaning normal ishlashi uchun zarur bo‘lgan muhitni qayta yaratadi. Astrositlar miyada o‘ta muhim vazifalarni bajaradi.
Ular neyronlarni ozuqa moddalari bilan ta’minlaydi, qon aylanishini tartibga soladi va asab hujayralari uchun sog‘lom sharoit yaratadi. Agar ushbu hujayralar jiddiy shikastlansa yoki turli kasalliklar oqibatida nobud bo‘lsa, miya tashqi zarbalar va ichki buzilishlarga qarshi himoyasiz bo‘lib qoladi.
Shu sababli, ularning tiklanish mexanizmini tushunish tibbiyot uchun juda muhimdir. Tibbiyotdagi yangi imkoniyatlar va istiqbollar Tadqiqotchilar ushbu jarayon davomida vaqtincha faollashadigan ko‘plab genlar va signal yo‘llarini aniqlashga muvaffaq bo‘lishdi.
Mutaxassislarning fikriga ko‘ra, kelajakda ushbu genlarga maqsadli ta’sir ko‘rsatish orqali og‘ir jarohatlar va surunkali kasalliklardan keyin miya faoliyatini tiklash imkoni tug‘iladi. Bu usul neyroxirurgiya va reabilitatsiya sohasida inqilobiy o‘zgarishlarga sabab bo‘lishi kutilmoqda.
Mazkur ilmiy kashfiyot bosh miya haqidagi qarashlarni tubdan o‘zgartiradi. Endilikda miya shikastlangandan so‘ng tiklanmaydigan a’zo emas, balki o‘zida yashirin regeneratsiya imkoniyatlarini saqlab qolgan murakkab tizim sifatida qaralmoqda.
Olimlarning maqsadi ushbu tabiiy mexanizmlarni tashqi aralashuv yordamida faollashtirish va inson salomatligini tiklashning samarali usullarini joriy etishdan iboratdir.
