Bugun
Bugungi reyslar jadvali — 21 noyabr
+16°
to‘liq bulutli shamol 1 m/s, sharq
ENRU

Olimlar inson miyasini tiklovchi maxsus hujayralarning yangi xususiyatini aniqladi

Texnologiya
28
Olimlar inson miyasini tiklovchi maxsus hujayralarning yangi xususiyatini aniqladi
Syurix universiteti neyrobiologlari inson miyasining shikastlanishdan keyingi tiklanish jarayonida muhim o‘rin tutadigan astrosit hujayralarining yangi xususiyatini aniqladilar. Bu haqda One.uz xabar beradi.

Tadqiqotlar natijasida yulduzsimon shakldagi ushbu glial hujayralar bosh miya jarohatlanganda o‘ziga xos tarzda harakatlanishi va to‘qimalarni qayta tiklashi ma’lum bo‘ldi. Ilmiy kashfiyot miyaning o‘z-o‘zini davolash imkoniyatlari haqidagi tasavvurlarni yangilash bilan birga, kelajakda neyrologik kasalliklarni samarali davolash uchun yangi yo‘llarni ochib beradi.

Olimlar tirik sichqonlar ustida zamonaviy ikki fotonli mikroskopiya usuli yordamida kuzatuv olib bordilar. Ma’lum bo‘lishicha, miya jarohat olganida "regenerativ astrositlar" deb ataluvchi maxsus hujayralar guruhi faollashadi.

Ular shunchaki o‘z joyida ko‘payib qolmasdan, balki o‘zlarining uzun o‘simtalari orqali hujayra yadrolarini bevosita shikastlangan hududga yo‘naltiradi. Bu jarayon hujayralarning jismonan ko‘chib o‘tishiga o‘xshaydi va jarohat o‘rnida yangi himoya qatlamini hosil qilishga xizmat qiladi.

Hujayralarning migratsiyasi va to‘qima rekonstruksiyasi Zararlangan hududga yetib kelgan yadrolar astrositlar tarmog‘ini qayta shakllantirib, miya to‘qimasini go‘yo qaytadan "tikib chiqadi". Ushbu murakkab jarayon bir necha bosqichdan iborat bo‘lib, avval yadrolar o‘simtalar bo‘ylab harakatlanadi, so‘ngra to‘qimalarni tiklashga mas’ul bo‘lgan maxsus genlar ishga tushadi.

Natijada hujayralar o‘zaro aloqa tizimini to‘liq tiklab, miyaning normal ishlashi uchun zarur bo‘lgan muhitni qayta yaratadi. Astrositlar miyada o‘ta muhim vazifalarni bajaradi.

Ular neyronlarni ozuqa moddalari bilan ta’minlaydi, qon aylanishini tartibga soladi va asab hujayralari uchun sog‘lom sharoit yaratadi. Agar ushbu hujayralar jiddiy shikastlansa yoki turli kasalliklar oqibatida nobud bo‘lsa, miya tashqi zarbalar va ichki buzilishlarga qarshi himoyasiz bo‘lib qoladi.

Shu sababli, ularning tiklanish mexanizmini tushunish tibbiyot uchun juda muhimdir. Tibbiyotdagi yangi imkoniyatlar va istiqbollar Tadqiqotchilar ushbu jarayon davomida vaqtincha faollashadigan ko‘plab genlar va signal yo‘llarini aniqlashga muvaffaq bo‘lishdi.

Mutaxassislarning fikriga ko‘ra, kelajakda ushbu genlarga maqsadli ta’sir ko‘rsatish orqali og‘ir jarohatlar va surunkali kasalliklardan keyin miya faoliyatini tiklash imkoni tug‘iladi. Bu usul neyroxirurgiya va reabilitatsiya sohasida inqilobiy o‘zgarishlarga sabab bo‘lishi kutilmoqda.

Mazkur ilmiy kashfiyot bosh miya haqidagi qarashlarni tubdan o‘zgartiradi. Endilikda miya shikastlangandan so‘ng tiklanmaydigan a’zo emas, balki o‘zida yashirin regeneratsiya imkoniyatlarini saqlab qolgan murakkab tizim sifatida qaralmoqda.

Olimlarning maqsadi ushbu tabiiy mexanizmlarni tashqi aralashuv yordamida faollashtirish va inson salomatligini tiklashning samarali usullarini joriy etishdan iboratdir.
Nodirbek RazzokovBosh muharrir, muxbir

O‘xshash yangiliklar

Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
ALLTEN MCHJ IT kompaniyasi futbol akademiyalari va sport maktablari uchun Skaut tizimini ishga tushirdi. Tizimda CRM va mobil ilovalar bor: akademiya rahbari to‘lov va qarzni, murabbiy davomatni,
Texnologiya12:29, 04-11-2026
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
O‘zbekistonda global to‘lov tizimi Apple Pay rasmiy ravishda ishga tushirildi va dastlabki kun o‘zining rekord ko‘rsatkichlari bilan eslatib qoldi. Uzum Bank
Texnologiya18:42, 28-10-2026
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Xitoyning eng yirik megapolislaridan biri bo‘lgan Shanxay shahri ko‘chalarida insonsimon robotlar sinovdan o‘tkazila boshlandi. Mazkur innovatsion qurilmalar yo‘l
Texnologiya10:33, 28-10-2026
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda 27 oktyabr kuni foydalanuvchilarga bank kartalarini Apple Pay va Google Pay to‘lov tizimlariga ulash imkoniyati ochildi. Bu o‘zgarish shaxsiy moliyaviy
Texnologiya14:12, 27-10-2026
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyaning Design by Joffrey dizayn studiyasi shaxmat olamida inqilobiy yangilik sifatida baholanayotgan o‘ziga xos loyihani taqdim etdi. Ijodkorlar asrlar davomida
Texnologiya23:54, 26-10-2026
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
AQSH mudofaa korporatsiyasi L3Harris va ma'lumotlar tahlili kompaniyasi Palantir harbiy texnikalarni takomillashtirish uchun sun'iy intellekt texnologiyalarini joriy etish ustida birgalikda ish
Texnologiya12:14, 26-10-2026